Mijn Warschau en verboden liedjes

De Opstand van Warschau was een gewapende opstand in 1944, uitgevoerd door het Poolse verzet. Het doel was om Warschau van de Duitsers te bevrijden op het cruciale moment dat het Sovjetleger de stad naderde. De opstand begon op 1 augustus om 17.00 uur en duurde 63 dagen. Deze militaire operatie met een politieke tint mislukte helaas. De bewoners van Warschau vinden het belangrijk om deze gebeurtenis te herdenken. Daarom houden ze elk jaar op 1 augustus om 17.00 uur één minuut stilte. De hele stad staat dan stil: voetgangers, auto’s, trams, bussen en fietsers. In de avond houden de bewoners van Warschau een concert. Over dit concert en wat het voor de stad betekent, lees je hieronder.

Korte geschiedenis van de opstand

Op 1 augustus 1944 om 17.00 uur brak de Opstand van Warschau uit. Het Poolse verzet nam het op tegen de Duitse troepen die de hoofdstad van Polen bezetten. De opstand maakte deel uit van Operatie ‘Storm’, georganiseerd door het Thuisleger. Op 1 augustus namen ongeveer 30.000 soldaten van het Thuisleger deel aan de gevechten. De kansen op een succesvolle militaire actie waren niet hoog – zelfs bijna nihil – omdat slechts 10% van de soldaten wapens had. De opstandelingen moesten het opnemen tegen een volledig bewapend garnizoen van 20.000 man. De Duitsers konden ook rekenen op steun van buitenaf, zoals artillerie en luchtvaart.

De burgers sloten zich spontaan aan bij de opstandelingen en hielpen, bijvoorbeeld bij het bouwen van barricades. Naast de troepen van het Thuisleger namen ook soldaten van de NSZ (Narodowe Siły Zbrojne – Nationale Strijdkrachten) en het communistische Volksleger (AL – Armia Ludowa) deel aan de opstand. Helaas eindigde de opstand op 2 oktober 1944 vanwege het kleine aantal bewapende soldaten, de geringe hulp van de geallieerden en de Sovjet-troepen die aan de rechteroever van de Wisła stonden te wachten.

Gedurende meer dan twee maanden sneuvelden bijna 16.000 soldaten. De verliezen onder burgers varieerden (per bron) tussen 150.000 en 200.000. Tijdens de gevechten werd 25% van de linkeroever van Warschau verwoest. In de periode na de opstand, als gevolg van de systematische en geplande verwoesting door de Duitsers, werd nog eens meer dan 30% van de linkeroever vernietigd. De totale verwoesting van Warschau tijdens de Tweede Wereldoorlog bedroeg ongeveer 65%, waarbij de linkeroever zelfs voor meer dan 80% werd verwoest.

Gemoedstoestand tijdens de Opstand

De langdurige opstand was een zware beproeving voor de honderdduizenden inwoners van Warschau. De Opstand van Warschau was werkelijk een hel op aarde. De ongekende brutaliteit van de Duitsers en Oekraïners (in dienst van het Duitse leger), het cynisme van de Russen en de hulpeloosheid van de geallieerden droegen bij aan de negatieve gevoelens van de inwoners. Warschau betaalde voor zijn dapperheid met de levens van zijn inwoners. De meerderheid van de bewoners van Warschau hoorde niet bij het verzet en wilde alleen maar de bevrijding zien. Door de opstand werden ze plotseling en onverwacht meegesleurd in de draaikolk van gebeurtenissen, waarna dood en lijden gedurende 63 dagen volgden.

Hart onder de riem steken… het ontstaan van de anti-Duitse liedjes

In moeilijke tijden kan zingen een manier zijn om je geest op te vrolijken en te verwarmen, om de beproeving te kunnen doorstaan. En dat is precies wat er in die nare omstandigheden gebeurde: er werden prachtige, patriottische liedjes geschreven en gezongen. Dit was de manier om de opstandelingen en burgers een hart onder de riem te steken. Het waren soms grappige liedjes, soms liedjes met een enorme emotionele lading. De teksten – vaak ongecompliceerd, eenvoudig en aantrekkelijk voor de luisteraar – bevatten de waarheid over eer, strijd, broederschap, liefde en God. Vanwege de oorlog werden ze anoniem geschreven en verspreid. En zo ontstonden de anti-Duitse liedjes – met andere woorden: de verboden liedjes

Het concert ‘De verboden liedjes’

Sinds 2006 vindt elk jaar op 1 augustus een concert in Warschau plaats – de dag waarop de bewoners van Warschau de oorlogshelden eren. Dat doen ze door het zingen van de verboden oorlogsliedjes. Het concert heet ‘De bewoners van Warschau zingen de (niet) verboden liedjes’. Het woordje ‘niet’ staat tussen haakjes omdat de liedjes eigenlijk niet meer verboden zijn. Deze liedjes roepen veel emoties op en zetten de burgers van Warschau aan tot reflectie op de geschiedenis van de stad en van Polen.

Het idee om deze liedjes te zingen komt uit de film ‘Verboden liedjes’ uit 1947. In die film vertelt een Poolse muzikant een verhaal over de anti-nazi-verzetsbeweging en zijn eigen activiteiten in het verzet tijdens de oorlog.

Het liedje ‘Mijn Warschau’ gezongen in de film ‘Verboden liedjes’

Hieronder vind je de Poolse tekst van het liedje ‘Mijn Warschau’ en mijn vertaling:

Poolse tekst:

Warszawo ma, o Warszawo ma
Wciąż płaczę gdy ciebie zobaczę,
Warszawo, Warszawo ma!
Tam w getcie głód, i nędza, i chłód,
I gorsza od głodu, od chłodu,
Tęsknota, Warszawo ma!
Przez mur przekradam się
I biegnę tu jak zgoniony pies!
Choć tropi mnie pan władza,
Żandarm, Gestapo i SS.
Warszawo ma! patrz w oku mym łza,
Bo nie wiem, czy jeszcze zobaczę
Cię jutro Warszawo ma!
Przez mur przekradam się
I biegnę tu jak zgoniony pies!
Choć tropi mnie pan władza,
Żandarm, Gestapo i SS.
Warszawo ma!, patrz w oku mym łza,
Bo nie wiem, czy jeszcze zobaczę
Cię jutro Warszawo ma!

Nederlandse vertaling:

Mijn Warschau, oh mijn Warschau,
Ik huil nog steeds als ik je zie,
Mijn Warschau, Warschau!
Daar in het getto: honger, ellende en kou,
En erger dan de honger en de kou
Is het verlangen, mijn Warschau!
Ik klim over de muur
En ren hier als een uitgeputte hond!
Hoewel ik word gevolgd –
Door gendarme, Gestapo en SS.
Mijn Warschau! Zie de traan in mijn ogen,
Want ik weet niet of ik je morgen
Nog eens zal zien, mijn Warschau!
Ik klim over de muur
En ren hier als een uitgeputte hond!
Hoewel ik word gevolgd –
Door gendarme, Gestapo en SS.
Mijn Warschau! Zie de traan in mijn ogen,
Want ik weet niet of ik je morgen
Nog eens zal zien, mijn Warschau!

En hetzelfde liedje in een moderne uitvoering:

Het liedje ‘Mijn Warschau’

Niet alle liedjes zijn emotioneel geladen – sommige zijn bijna als een grap bedoeld. Om aan de wreedheid van de wereld te ontsnappen, kun je het beste een liedje zingen dat geschreven is met groteske humor. Door middel van bespottelijke en malle grappen kun je het Duitse zelfvertrouwen en superioriteitsgevoel in twijfel trekken. En hoe meer onderdrukking en angst er heerst, hoe krachtiger de satire moet zijn.

Het concert wordt ook op de nationale televisie uitgezonden. Dus niet alleen de bewoners van Warschau zingen mee, maar heel Polen. In 2019 kwamen er ongeveer 100.000 mensen naar het Piłsudski-plein in Warschau, en ongeveer 3 miljoen Polen zaten die avond achter de buis. Voor het concert begint, worden er op het plein boekjes met de liedteksten uitgedeeld.