Volgens de traditie bakken en eten de Polen heel veel oliebollen (Poolse donuts met vulling, genaamd pączki) op de laatste donderdag vóór de vastentijd (veertigdagentijd). In 2020 was ik in Polen, en de traditie van Vette Donderdag werd gevierd op 20 februari. Het is werkelijk een traditie die in Polen wordt gekoesterd. Mensen bestellen oliebollen het liefst van tevoren, en zelfs moet je bij sommige patisserieën twee uur in de rij staan om je bestelling op te halen. Op de radio hoor je luisteraars vertellen dat ze alleen al in de ochtend drie oliebollen hebben gegeten en dat ze van plan zijn om er die dag zeker nog tien achteraan te gooien! Maar waar komt deze traditie vandaan?
Dit feest heeft een katholieke achtergrond
Vette Donderdag is in de christelijke kalender de laatste donderdag vóór de vastentijd, precies 52 dagen voor Pasen. Het is een traditie, ook bekend als Slavisch carnaval. In Polen en in de katholieke delen van andere landen is volgens de traditie vraatzucht op deze dag toegestaan – houd er rekening mee dat vraatzucht een van de zeven hoofdzonden is. Aangezien de datum van Vette Donderdag afhankelijk is van de datum van Pasen, valt deze feestdag elk jaar op een andere dag (tussen 29 januari en 4 maart). De donderdag erna is Aswoensdag, het begin van de vastentijd, waarin christenen zich om religieuze redenen, als voorbereiding op Pasen, moeten onthouden van bepaalde soorten voedsel.
Wat zegt de legende?
Vette Donderdag heette ooit Comber Donderdag. Althans, dat is wat de legende zegt over het ontstaan van deze traditie. De naam Comber Donderdag is ontleend aan Comber – de burgemeester van Krakau die in de 17e eeuw leefde. Hij was niet bepaald geliefd onder de burgers van Krakau. De marktkooplui werden door hem lastiggevallen en kregen hoge boetes voor kleine vergrijpen. Hij was naar verluidt streng en zelfs oneerlijk. De legende zegt dat deze slechte burgemeester op een donderdag overleed. Toen het nieuws over zijn dood zich door de stad verspreidde, begonnen de handelaren luid feest te vieren. Vanaf toen heette deze dag Comber Donderdag in Krakau.
Vooral (niet) veel oliebollen eten
Veel oliebollen eten heeft natuurlijk zijn donkere kanten. Een gemiddelde oliebol weegt 80 gram en bevat, afhankelijk van de vulling, ongeveer 300 kilocalorieën. Aangezien Polen elk jaar gemiddeld 7 duizend ton oliebollen eet, komt dat neer op gemiddeld meer dan 5 oliebollen per bewoner (voor het gemak van de berekening inclusief mannen, vrouwen en kinderen). Het verbranden van deze hoeveelheid calorieën kan een echte uitdaging opleveren: om het calorische equivalent van één oliebol te verbranden, moet je bijvoorbeeld een half uur rennen met een snelheid van 11 km/u, een uur kajakken, of twee uur lang muren schilderen. Je kunt ook 1 uur en 45 minuten dansen, 25 minuten squashen, of 1 uur en 25 minuten opruimen.
Je hebt oliebollen met slagroom, advocaat, pudding en verschillende soorten jam. Rozenbotteljam is de meest populaire vulling (zie ook de foto). Daaroverheen krijg je poedersuiker, glazuur of soms chocolade.
Schroom niet als je in Polen bent en geniet van deze traditie. In 2021 viel Vette Donderdag op 11 februari, in 2022 op 24 februari. Ik heb twee oliebollen genomen – onder het gemiddelde dus. En als je op een donderdag in februari een lange rij voor een patisserie ziet, dan weet je waarvoor.
