‘Stel geen vragen over Polen’ is een lied uit 1988 dat over het patriottisme gaat. Het land waar de reeds overleden zanger Grzegorz Ciechowski (aka Obywatel G.C. – Burger G.C.) woonde, was een land dat, verslonden werd door het totalitaire bewind. In het vorige eeuw was dit veelal de reden voor de emigratiegolven van mijn landgenoten.
In de tekst wordt Polen met een minnares vergeleken. Hij slaapt met haar. Hij is bij haar. De musicus wordt vaak gevraagd waarom hij liever in dit land woont en niet in een ander. Hij antwoordt: ‘vraag me niet waarom’ of ‘stel geen vragen’ – want hij weet het niet. Ondanks het feit dat er tientallen andere landen in de wereld zijn om te wonen, wil hij in Polen blijven.
De vertaling:
Het is geen carnaval, maar ik wil dansen
En ik zal voor altijd met haar dansen
Het is geen feest, maar ik ben aan het feesten
Slapeloze nachten, slaperige dagen
Ze is geen minnares, maar ik slaap met haar
Hoewel ze me uitlachen en bespotten
Ze is zo moe en nog steeds dronken
Dus nee, stel me geen vragen
Vraag me niet waarom ik bij haar ben
Vraag me niet waarom niet met een ander
Vraag me niet waarom ik denk
Dat er geen andere plaatsen voor mij zijn
Vraag me niet wat ik nog in haar zie
Vraag me niet waarom niet in een ander
Vraag me niet waarom ik dat nog wil
Met met haar slapen en met haar wakker worden
Die vieze treinstations waar ik haar ontmoet
Die menigten die stilletjes schelden
Die dronkaard die mompelt in zijn slaap
Dat zolang wij leven, zij ook leeft
Vraag me niet, vraag me niet
Wat ik in haar zie
Vraag me niet waarom ik bij haar ben
Vraag me niet waarom niet bij een ander
Vraag me niet waarom ik denk
Dat er geen andere plaatsen voor mij zijn
Vraag me niet wat ik nog in haar zie
Vraag me niet waarom niet in een ander
Vraag me niet waarom ik dat nog wil
Met haar in slaap vallen en met haar wakker worden
(muziek en Poolse tekst: Grzegorz Ciechowski)
Voetnoot bij de vertaling:
In het Pools is ‘Polen’ (Polska) een vrouwelijk zelfstandig naamwoord. Daarom wordt het land in het lied met ‘haar’ en ‘zij’ aangeduid. In de Nederlandse vertaling heb ik deze personificatie behouden, omdat de liefdesmetafor van het lied – Polen als minnares – anders verloren zou gaan.
Analyse
Een zeer belangrijk element in de tekst is de vergelijking van het leven met dansen in een carnaval. Het leven in het communistische Polen was geen feest – het was zwaar, deprimerend en beperkend. Maar de zanger kiest er toch voor om te ‘dansen’. Hij blijft in het land, ondanks alles.
De personificatie van Polen als een vrouw – een minnares – is de kern van het lied. Ze is niet perfect. Ze is ‘moe’ en ‘dronken’. Ze wordt bespot door anderen. Maar hij blijft bij haar. Hij kan niet uitleggen waarom, en hij wil het ook niet uitleggen. Zijn keuze is geen rationele beslissing; het is een gevoel van trouw, van verbondenheid, van liefde.
Dit stuk laat zien dat iedereen zijn eigen mening en wil heeft. Wanneer mensen besluiten te vluchten, moeten ze de anderen niet bespotten – het is tenslotte een privé-aangelegenheid, zoals patriottisme of geloof.
Het lied is in 1988 geschreven, maar de boodschap is tijdloos. Want er zullen altijd mensen zijn die, ondanks alles, van hun land houden – zonder vragen te stellen.
Originele videclip:
‘Stel geen vragen over Polen’ is meer dan een lied – het is een getuigenis. Het is de stem van iemand die, ondanks alle gebreken en ellende van zijn land, niet kan vertrekken. Niet omdat hij geen andere keuze heeft, maar omdat hij niet wil. Omdat liefde voor je land geen rationele keuze is, maar een gevoel dat je niet kunt uitleggen.
De vergelijking van Polen met een minnares is treffend: je kunt niet altijd uitleggen waarom je van iemand houdt, zeker niet als die persoon in moeilijke tijden verkeert. Je blijft gewoon. En die trouw is wat patriottisme werkelijk betekent – niet het zwaaien met vlaggen, maar het doorstaan van de moeilijke dagen, samen met je land.
Het lied is in 1988 geschreven, maar de boodschap is tijdloos. Want er zullen altijd mensen zijn die, ondanks alles, van hun land houden – zonder vragen te stellen.
Ik heb andere Poolse liedjes vertaald: De muren zullen vallen, Bluesliedje met wijsheid, Behalve de blauwe hemel en Dageraad zal komen.
