Agnieszka Osiecka (9 oktober 1936 – 7 maart 1997) was een prominente Poolse dichter, schrijver, auteur van theater- en televisiescenario’s, filmregisseur en journalist. Ze wordt beschouwd als een icoon van de Poolse cultuur.

Ze schreef meer dan 2000 liedjes, waaronder de tekst voor het lied ‘Nim wstanie dzień’ (‘Voordat de dageraad komt’), dat gebruikt werd voor de film Prawo i pięść (Recht en vuist) uit 1964. Het origineel werd gezongen door Edmund Fetting op muziek van Krzysztof Komeda. Dat is een liedje waaraan ik moest denken in deze onzekere tijden. De tekst is donker en hoopvol tegelijkertijd. Lees het goed en luister naar de onderstaande versies op YouTube.

Hier een moderne pianoversie van het liedje van een Poolse pianist Leszek Możdżer:

En nog een moderne versie:

De tekst van het lied is als volgt (naar eigen vertaling):

Uit alle uithoeken van de wereld
Langs de weg met lijsterbessen
Waar het bos verbrand is
Waar de wind vermoeid is
Nacht en front
Waar het gewas niet geoogst is
Waar de meidoorn zwartgeblakerd is
De dag begint
De zon zal ons in haar handen vasthouden
En kijk, de aarde is zwaar van het bloed
Hij zal ons weer granen schenken
Het gouden stof
De vrouwen zullen ons onder hun dak laten schuilen
En kijk, zij zullen lachen door hun tranen heen
Er zal weer iemand spelen voor anderen om te dansen
Misschien nu al

Over een dag, over twee
Over een nacht, over drie
Hoewel niet vandaag
Over een nacht, over een dag
Je zult het meemaken
De dageraad zal komen

Het brood wordt in de ovens gebakken
En kijk, waar er alleen rook was
De bloem zal het spoor van oorlog bedekken
Met de kleur van rozen
Er worden kinderen geboren
En kijk, ze zullen erom lachen dat wij
Ons deze akelige tijd weer herinneren
De tijd van stormen

Over een dag, over twee
Over een nacht, over drie
Hoewel niet vandaag
Over een nacht, over een dag
Je zult het meemaken
De dageraad zal komen

Het lied ‘Nim wstanie dzień’ is meer dan een filmhit – het is een filosofisch gedicht over de cycli van vernietiging en wederopbouw, over hoe de mensheid zich telkens weer herstelt van haar eigen ondergang.

De vernietiging

Het eerste couplet schetst een landschap van totale verwoesting: het bos is verbrand, het gewas is niet geoogst, de meidoorn is zwartgeblakerd. Dit is het landschap van de overlevenden. De oorlog is voorbij, maar de sporen zijn overal zichtbaar.

De wederopbouw

Maar dan verschuift het perspectief. De vernietiging is niet het einde. De dag begint, en de zon zal de aarde weer vasthouden. De aarde is “zwaar van het bloed” – het lijden is voelbaar – maar ze zal weer granen schenken. De vrouwen zullen lachen “door hun tranen heen”. Het leven hervat zijn gang. Dit is geen naïef optimisme; Osiecka ontkent de pijn niet. Ze laat zien dat de wederopbouw door de pijn heen gaat, niet zonder de pijn.

De tijd

Het refrein is een mantra van hoop: “Over een dag, over twee… Hoewel niet vandaag… De dageraad zal komen.” De dageraad komt niet meteen. Het is geen belofte van ‘morgen is alles beter’, maar een belofte dat de verandering geleidelijk komt. Het is een oefening in geduld en vertrouwen.

Het nieuwe leven

Het laatste couplet toont het herstel: brood wordt gebakken, de bloem bedekt de wonden van de oorlog, en er worden kinderen geboren. En dan de meest ontroerende regel: “Ze zullen erom lachen dat wij ons deze akelige tijd weer herinneren.” De volgende generatie zal niet begrijpen waarom wij zo zwaar hadden. Dat is geen spot – het is een teken van genezing.

De tijdloosheid

De kracht van dit lied ligt in de universaliteit. Het gaat niet specifiek over Polen of over de Tweede Wereldoorlog. Het gaat over elke crisis, elke oorlog, elke periode van duisternis. Het is een lied voor vluchtelingen, voor overlevenden, voor iedereen die wacht op een nieuwe dag.

‘Nim wstanie dzień’ is een van die zeldzame liedjes die je niet alleen hoort, maar die je voelt. De combinatie van Komeda’s melancholische melodie en Osiecka’s beeldende, hoopvolle tekst maakt het tot een tijdloos meesterwerk. In een wereld die vaak wordt gedomineerd door chaos en wanhoop, herinnert dit lied ons eraan dat de dageraad altijd komt – misschien niet vandaag, maar ooit.

Het is een boodschap van hoop die niet gebaseerd is op naïviteit, maar op ervaring. Osiecka wist dat de wereld kapot kan gaan, maar ze wist ook dat de wereld zichzelf weer opbouwt. En dat is misschien wel de grootste les die een lied ons kan geven.

En jij? Welk lied geeft jou hoop in moeilijke tijden?

Songwriters: K. Komeda en Agnieszka Osiecka