Het kasteel van Zawisza Czarny in Rożnów, bekend als het Bovenkasteel, behoorde ooit toe aan de beroemdste ridder van het middeleeuwse Europa, de held van de Slag bij Tannenberg in 1410. Deze slag is het hoogtepunt geweest tijdens het conflict tussen de Duitse Ordestaat en het koninkrijk Polen in vereniging met het Grootvorstendom Litouwen dat de regio Samogitië wilde beschermen tegen de expansie van de Orde. Vandaag kun je in het plaatsje Rożnów de kasteelruïnes van de Poolse ridder bezoeken.
Zawisza Czarny van Garbów en Rożnów was een Poolse ridder en diplomaat onder de Poolse koning Władysław II Jagiełło. Door zijn zwarte haar en speciaal gemaakte zwarte harnas kreeg hij de bijnaam ‘de Zwarte’ (in het Pools ‘Czarny’). Hij is ook het middelpunt van het schilderij ‘Slag bij Tannenberg’ van de beroemde Poolse schilder Jan Matejko, samen met andere historische figuren zoals Ulrich von Jungingen.
Het kasteel door de eeuwen heen
Het kasteel dateert uit de eerste helft van de 14e eeuw. Het werd gebouwd op een strategische heuvel boven de rivier de Dunajec en maakte deel uit van een verdedigingslinie die de zuidgrens van Polen bewaakte. Het kasteel heeft door de eeuwen heen vele eigenaren gekend en overleefde zowel oorlogen als branden. In de 19e eeuw raakte het in verval en deed het lange tijd dienst als pakhuis en schuur.
In 1944 kwam het kasteel als gevolg van de landhervorming in handen van de staat. De communistische autoriteiten bekommerden zich niet om historische plekken, en het kasteel raakte verder in verval. Jarenlang stonden de ruïnes er verlaten bij, overwoekerd door struiken en bomen.
Een nieuwe kans
In 2014 kocht de enige erfgenaam, de familie Stadnicki, de ruïnes van de staat op een kavel van 10 are voor ongeveer 50.000 złoty. Zij deden dit om de ingewikkelde juridische procedure voor het terugvorderen van het familiebezit te vereenvoudigen.
De volgende eigenaar van het kasteel, een ondernemer uit Krakau, Jerzy Meysztowicz (die familie is van de Stadnicki’s), richtte een stichting op die zich bezighoudt met de reconstructie van de kasteelruïnes. Het plan van de stichting is om de oude architectuur van het kasteel met een moderne achtergrond te integreren. Andere plannen omvatten het creëren van een kasteeltoren, een museumzaal, een plek voor een café en natuurlijk het organiseren van riddertoernooien – die bij elk kasteel een toeristische trekpleister zijn.
De ambitieuze plannen van de nieuwe eigenaar gaven de inwoners van de gemeente hoop om meer toeristen aan te trekken.
Wat is er van het project geworden?
Helaas is er de afgelopen jaren weinig tot niets gebeurd met de kasteelruïnes. Sinds ongeveer 2018 staat de bouw stil, en de ruïnes wachten nog steeds op hun lang beloofde reconstructie.
Waarom is het project niet uitgevoerd?
De belangrijkste reden is financieel. De stichting van Jerzy Meysztowicz probeert al jaren ongeveer 3 miljoen euro te verkrijgen uit fondsen van de Europese Unie. Dit bedrag zou niet alleen worden gebruikt voor de reconstructie van het kasteel van Zawisza Czarny, maar ook voor het Slowaakse kasteel in Stara Lubovňa, op basis van een ondertekende samenwerkingsovereenkomst.
De EU-bureaucratie blijkt echter een groot obstakel. Het verkrijgen van subsidies voor de reconstructie van historische monumenten is een complex en tijdrovend proces. Bovendien moet de stichting aantonen dat zij de financiering kan beheren en dat de projectplannen haalbaar zijn. Tot op heden is deze financiering niet rondgekomen, waardoor de werkzaamheden zijn stilgevallen.
Zijn er andere projecten of initiatieven?
Voor zover bekend zijn er geen andere grootschalige projecten of initiatieven gaande voor de reconstructie van het kasteel. De stichting blijft wel bestaan en hoopt nog steeds op EU-geld, maar concrete bouwactiviteiten zijn er niet.
Toch is er één lichtpuntje: het kasteel is niet volledig vergeten. De ruïnes zijn vrij toegankelijk voor bezoekers, en er worden incidenteel evenementen georganiseerd, zoals kleinschalige historische bijeenkomsten en riddertoernooien. Ook is het kasteel een geliefd doelwit voor fotografen en wandelaars die de regio Rożnów bezoeken.
De toekomst van het kasteel van Zawisza Czarny blijft vooralsnog onzeker. Zonder de benodigde financiering zal de reconstructie niet van de grond komen, en blijven de ruïnes achter als een stille herinnering aan de beroemdste ridder van Polen.
