De koninklijke stad – Krakau – is gelegen aan de rivier de Wisła en is de voormalige hoofdstad van Polen. Tegenwoordig is Krakau alleen de hoofdstad van de woiwodschap Klein-Polen. Omdat de stad ook wel ‘hoofdstad van Europa’ wordt genoemd, ga ik in dit blog dieper in op wat Krakau zo bijzonder maakt en waarom
De prehistorie van de stad
Het gebied van het huidige Krakau is al sinds de prehistorie bewoond. Archeologische onderzoeken hebben aangetoond dat de oudste sporen van mensen dateren uit de Paleolithische periode (ongeveer 100.000 v.Chr.). De vestiging van mensen werd bevorderd door de gunstige natuurlijke omstandigheden. Het gebied is vol kalksteengrotten die onderdak boden, en bossen en rivieren die rijk en gevarieerd voedsel leverden. Dit alles resulteerde in een relatief vroege overgang van een nomadische naar een vaste levensstijl, wat door opgravingen wordt bevestigd.
De geboorte van de stad
Het ontstaan van de stad is gebaseerd op een legende over de legendarische Poolse prins Krakus (of Krak). De eerste vermelding van Krakus staat naar verluidt in de Chronica seu originale regum et principum Poloniae uit 1190. Over deze prins wordt verteld dat hij de Romeinse legers versloeg die uit het zuiden kwamen. Een bekende Poolse legende gaat over Krakus en zijn dochter Wanda, die geen Duitse man wilde. En volgens nog een andere legende versloeg Krakus een draak.
De oudste vermelding van Krakau dateert uit 965, toen de Joodse koopman en reiziger Ibrahim-Ibn-Jakob de stad een rijke vesting noemde in zijn verslag over de Slavische landen. De stad lag gunstig op het kruispunt van diverse handelsroutes (waaronder de Barnsteenroute) en dreef handel zelfs met Constantinopel.
De Middeleeuwen
In de 10e eeuw nam de Poolse hertog Mieszko I Krakau op in de Poolse staat. Vanaf dat moment is de geschiedenis van de stad verweven met die van Polen. In de tijd van Bolesław I begon de bouw van het Wawel-kasteel. In 1038 besloot Casimir I dat hij permanent in dit kasteel zou gaan wonen, waardoor Krakau de hoofdstad van Polen werd. Krakau was de hoofdstad van Polen van 1039 tot 1596 – in totaal meer dan 550 jaar, langer dan Warschau nu al hoofdstad is!
Krakau tijdens het bewind van Casimir III van Polen
De volgende Poolse heersers droegen bij aan de uitbreiding en ontwikkeling van de stad. In de 14e eeuw ontstond een rijke bibliotheek en werd een universiteit opgericht. De Jagiellonische Universiteit werd in 1364 opgericht door Casimir III en is daarmee de oudste universiteit van Polen, en na die van Praag de oudste van Centraal-Europa. Casimir III was de laatste koning van de Piastendynastie. Onder zijn bewind kende Polen een bloeiperiode op politiek, economisch, cultureel en maatschappelijk vlak. Casimir III wordt ook wel ‘de Grote’ genoemd. Over hem wordt gezegd dat hij ‘een Polen van hout aantrof en een Polen van steen achterliet’.
De bloeiperiode van Krakau
In de 15e eeuw maakte Krakau een levendige culturele, artistieke en wetenschappelijke ontwikkeling door. In die tijd verbleef de Duitse kunstenaar Veit Stoss in de stad. Hij was de auteur van het beroemde hoogaltaar in de Mariakerk. Nicolaus Copernicus werd in deze tijd aan de Jagiellonische Universiteit opgeleid. Uitstekende Poolse en buitenlandse bouwers en beeldhouwers werkten in Krakau en creëerden nieuwe architectuur.
In de loop van de 15e en 16e eeuw, in de piekperiode van de ontwikkeling van de stad, nam het aantal gilden gestaag toe. Vanaf 1432 werden elk jaar drie beurzen gehouden in Krakau – in mei, juni en september. Het Wawel-kasteel werd in deze periode verbouwd door Italiaanse architecten, waardoor het een parel van renaissancearchitectuur werd. Bovendien staat een project van Bartolommeo Berrecci bekend als het mooiste voorbeeld van Toscaanse renaissance ten noorden van de Alpen.
Hoe gaat het verder met de stad?
In 1587 werd de stad belegerd door aartshertog Maximiliaan III van Oostenrijk, een pretendent voor de troon van het Pools-Litouwse Gemenebest na het overlijden van koning Stefan Batory. Door het chaotische kiesproces werd de Zweedse prins Sigismund III Wasa gekozen. Hij verhuisde in 1609 met zijn gezin naar Warschau, waarmee Warschau de nieuwe hoofdstad van Polen werd. Veel rijke en invloedrijke Poolse families verlieten Krakau. Sindsdien verloor Krakau een deel van zijn belang. In de eeuwen daarna werden wel de koninklijke kroningen en begrafenissen in Krakau gehouden – 17 van de 29 Poolse koningen liggen er begraven.
Als gevolg van de Poolse Delingen viel Krakau in handen van Oostenrijk-Hongarije. Dit was een zware beproeving voor de Poolse bevolking. De Oostenrijkse autoriteiten voerden een germaniseringsbeleid. Poolse patriotten slaagden erin geheime scholen en universiteiten te organiseren, zodat de Poolse taal en cultuur konden blijven bestaan. Pas in de tweede helft van de negentiende eeuw, na een aantal militaire nederlagen van Oostenrijk, kreeg Galicië meer autonomie. Krakau werd de spirituele hoofdstad van Polen – de hoofdstad van de Poolse cultuur, wetenschap en kunst. Grote kunstenaars als Jan Matejko, Stanisław Wyspiański, Adam Asnyk en Lucjan Rydel maakten hier hun oeuvre.
20e eeuw
Op 31 oktober 1918 was Krakau een van de eerste steden in Polen die na de Eerste Wereldoorlog vrijheid kreeg. De Tweede Wereldoorlog begon op 1 september 1939. Krakau werd op 6 september 1939 door Duitse troepen ingenomen. De Jagiellonische Universiteit, scholen, musea en theaters werden gesloten. Poolse professoren werden gearresteerd en naar concentratiekampen gestuurd. Hitler vestigde Krakau als hoofdstad van het in oktober 1939 opgerichte Generaal-gouvernement. Hans Frank werd gouverneur-generaal. Zijn bewind was bloederig: openbare executies onder de Poolse bevolking werden frequent gehouden, en Joden werden vervolgd en naar concentratiekampen gestuurd.
Op 17 januari 1945 bereikte het Sovjetleger Krakau, en de volgende dag werden de Duitsers uit de stad verdreven. Krakau was vrij van de Duitse nazi’s, maar bezet door de Sovjets.
Krakau nu… Waarom zou je Krakau bezoeken?
Inmiddels hoor je steeds meer over Krakau. Je buren, collega’s, familie of vrienden hebben een retourtje geboekt. Wist je dat Krakau jaarlijks door 13 tot 14 miljoen toeristen wordt bezocht? En toeristen zijn enthousiast over deze stad, want Krakau werd voor de derde keer op rij tot de beste stedentrip van het jaar gekozen.
En waarom denk ik dat jij Krakau ook leuk gaat vinden? Ten eerste heeft deze stad iets voor iedereen: musea, cultuur, geschiedenis… Vergeet niet een kijkje te nemen in de Joodse wijk Kazimierz. Er zijn weinig plekken in Europa waar een Joodse wijk zo goed bewaard is gebleven. Synagogen, Joodse restaurants en oude gebouwen geven je inzicht in hoe het leven hier vroeger was.
Krakau is een van de weinige Poolse steden die in de Tweede Wereldoorlog niet heel zwaar zijn beschadigd. De Oude Stad is dus ook echt oud, met een specifiek eigen karakter. En nog een goede reden om Krakau te bezoeken (of in het algemeen naar Polen op vakantie te gaan) is dat het goedkoop en veilig is!
