In het voorjaar van 2026 tekent Polen twee militaire verdragen die opvallend veel lijken op de bondgenootschappen van 1939. Met Frankrijk wordt de samenwerking verdiept rond een Franse nucleaire paraplu, militaire satellieten en een belofte van grondtroepen. Met Groot-Brittannië komt er een nieuw defensieverdrag dat de banden in inlichtingen, energie en krijgsmacht versterkt. De bedoeling is helder: herhaal de geschiedenis niet.
Maar wat als de geschiedenis zich juist daarom herhaalt?
Dit artikel onderzoekt drie vragen. Wat staat er precies in de nieuwe contracten, en hoe lijken ze op de militaire afspraken van augustus 1939? En dan de kernvraag: als Rusland morgen Gdańsk bedreigt — zouden Londen en Parijs dan werkelijk hun eigen steden riskeren voor de haven aan de Wisła? (Rusland gaat trouwens Gdańsk, in ieder geval niet zomaar, bedreigen).
Het antwoord is even hard als historisch gedocumenteerd: waarschijnlijk niet.
Het defensiecontract met Frankrijk (2025-2026) en de parallel met 1939
Wat er precies in het Frans-Poolse contract staat
Op 20-21 april 2026 vond in Gdańsk een gezamenlijke kabinetszitting plaats tussen Frankrijk en Polen, de eerste onder het Verdrag van Nancy (mei 2025).
Nucleaire samenwerking – Polen krijgt een rol in de Franse nucleaire afschrikking — “forward deterrence” — met gezamenlijke oefeningen, uitwisseling van inlichtingen en mogelijk de stationering van Franse nucleaire vliegtuigen op Pools grondgebied. Frankrijk behoudt echter het exclusieve beslissingsrecht over inzet van kernwapens
Militaire satelliet – Consortium van Airbus Defence & Space, Thales Alenia Space en Polands Radmor bouwt samen een geostationaire militaire communicatiesatelliet.
Grondtroepen – Frankrijk zegt toe binnen 30 dagen na mobilisatie troepen in te kunnen zetten ter ondersteuning van Polen.
Langere termijn – Samenwerking op het gebied van luchtverdediging, early warning systems en rakettechnologie
De parallel met 1939
In 1939 tekenden Frankrijk en Polen een militair verdrag met een gedetailleerde tijdlijn: Frankrijk zou binnen 15 dagen na Duitse aanval een grootschalig offensief starten tegen Duitsland. De Franse legertop beloofde 40 divisies, een pantserdivisie en 78 artillerieregimenten in te zetten.
Wat er werkelijk gebeurde: Toen Duitsland op 1 september 1939 Polen binnenviel, voerde Frankrijk tussen 7 september en 16 oktober de Saar Offensief uit — een symbolische opmars van 30 divisies tot enkele kilometers over de Duitse grens. Geen enkel Frans schip bereikte Polen. Toen de Duitse overwinning in Polen snel bleek, trokken de Fransen zich terug zonder ooit een echte slag te leveren.
De zorgelijke parallel van vandaag: In 1939 was de Franse belofte ook formeel en gedetailleerd. Het werd niet nagekomen. Nu belooft Frankrijk opnieuw — met een nucleaire dimensie erbij. Maar het beslissingsrecht blijft in Parijs. En een Franse president die ooit zei dat een nucleaire oorlog “niet in het belang van Frankrijk” zou zijn, zal wellicht niet voor Gdańsk Parijs riskeren.
Het defensiecontract met Groot-Brittannië en de parallel met 1939
Wat er precies in het Brits-Poolse contract staat
Op 27 mei 2026 ondertekenen Polen en het Verenigd Koninkrijk een nieuw verdrag in Warschau. Premier Donald Tusk kondigde dit aan na een ontmoeting met Keir Starmer in Jerevan, Armenië. De concrete afspraken:
Defensiesamenwerking – Versterking van militaire banden, inclusief gezamenlijke oefeningen en mogelijke wapenleveranties.
Inlichtingen – Uitbreiding van samenwerking tussen inlichtingendiensten.
Energie – Samenwerking op nucleaire en hernieuwbare energie.
Politieke dimensie – Groot-Brittannië ziet Polen als een “betrouwbare pleitbezorger” voor nauwere UK-EU-betrekken.
De parallel met 1939
Op 25 augustus 1939 ondertekenden Groot-Brittannië en Polen het Polish-British Common Defence Pact — een wederzijdse bijstandsverdrag specifiek gericht tegen Duitse agressie. Het verdrag volgde op de Britse garantieverklaring van 31 maart 1939, waarin Chamberlain in het Lagerhuis beloofde dat Groot-Brittannië Polen “alle steun in zijn macht” zou geven indien zijn onafhankelijkheid werd bedreigd.
Wat er werkelijk gebeurde: Toen Duitsland Polen binnenviel, verklaarden Groot-Brittannië (en Frankrijk) op 3 september Duitsland de oorlog. Maar de Britse militaire bijstand bleef beperkt tot een paar luchtaanvallen op Duitse marinehavens en de symbolische verzending van een kleine expeditiemacht naar Frankrijk. Van de beloofde “alle steun in zijn macht” kwam geen Britse divisie of tank in Polen aan.
Zoals de Britse historicus Richard Overy het samenvat: “For all the rhetoric of honor, the reality of war in 1939 was not to save Poland from a cruel occupation but to save Britain and France from the dangers of a disintegrating world”.
De zorgelijke parallel van vandaag: Het verdrag van 2026 lijkt in veel opzichten op dat van 1939 — een brede belofte van samenwerking, zonder harde garanties over de omvang of snelheid van interventie. En de les van 1939 is dat afgelegen bondgenoten met hun eigen belangen uiteindelijk voor zichzelf kiezen.
Dit is de kern van de tragedie van bondgenootschappen.
In 1939 geloofde Polen dat de Frans-Britse garanties een geloofwaardige afschrikking vormden. De reden dat Hitler niet terugdeinsde, was dat hij geloofde dat de westerse democratieën niet zouden vechten. Hij had gelijk — in elk geval in de zin van effectieve militaire bijstand aan Polen.
De enige stad die vandaag zeker zou worden opgeofferd voor Warschau is… Warschau
Dit is de kern van de tragedie van bondgenootschappen.
In 1939 geloofde Polen dat de Frans-Britse garanties een geloofwaardige afschrikking vormden. De reden dat Hitler niet terugdeinsde, was dat hij geloofde dat de westerse democratieën niet zouden vechten. Hij had gelijk — in elk geval in de zin van effectieve militaire bijstand aan Polen.
Niets in de magazijnen — werkelijk niets
Wat Polen heeft weggeven — de totale leegroof
Polen is de grootste tankschenker ter wereld aan Oekraïne geworden. Tussen 2022 en 2024 doneerde Warschau:
Om te begrijpen wat er over is, moeten we eerst weten wat Polen had voordat de donaties begonnen. Op basis van open bronnen (zoals het Military Balance 2022-rapport van het International Institute for Strategic Studies) beschikte Polen begin 2022 over:
| Wapensysteem | Voorraad begin 2022 | Gedoneerd aan Oekraïne | Percentage weggegeven |
|---|---|---|---|
| T-72 / PT-91 tanks | ~500 | ~318 | ~64% |
| Leopard 2A4 tanks | ~142 | ~14 | ~10% |
| BWP-1 infanteriegevechtsvoertuigen | ~1.300 | ~400 | ~31% |
| 2S1 Goździk (122mm houwitsers) | ~362 | ~100 | ~28% |
| Krab (155mm houwitsers) | ~80 (alle varianten) | ~54 (verkocht/gedoneerd) | ~68% |
| MiG-29 straaljagers | ~28 | ~14 | 50% |
| Mi-24 aanvalshelikopters | ~28 | ~11 | ~39% |
| BM-21 Grad MLRS | ~75 | ~35 | ~47% |
| Piorun MANPADS | ~400 | ~287 | ~72% |
Bron: conversie van open brondata (Defence24, IISS Military Balance 2022)
Wat er over is gebleven — de restanten
Op basis van de Defence24-analyse en officiële cijfers is het volgende overgebleven in de Poolse magazijnen:
| Categorie | Wat er over is (geschat) | Opmerking |
|---|---|---|
| T-72/PT-91 tanks | ~180 stuks | Grotendeels in slechte staat, niet operationeel |
| Leopard 2 tanks | ~128 stuks | De modernere eenheden (Leopard 2PL/2A5) zijn grotendeels behouden |
| BWP-1 voertuigen | ~900 stuks | Veel zijn gedoneerd, maar Polen had een groot park |
| Krab houwitsers | ~26 stuks | De productie loopt door, maar 54 zijn naar Oekraïne |
| MiG-29’s | ~14 stuks | De helft van het oorspronkelijke bestand is verdwenen |
| Piorun MANPADS | ~113 stuks | Zeer beperkte voorraad overgebleven |
De meest verontrustende cijfers zijn die voor munitie — daarover zijn geen goede open bronnen, maar de geannuleerde aanbestedingen voor oefenmunitie (64.515 patronen van 30mm) suggereren dat de voorraden op zijn.
Het percentage: tussen de 30% en 70% van de zware wapens is weg
Niet alles is weg. De modernere systemen (Leopard 2PL, Krab-productielijn, F-16’s) zijn grotendeels behouden. Maar de verouderde Sovjet-systemen — die de ruggengraat van het Poolse leger vormden — zijn voor 60-70% gedoneerd.
Het probleem is: die Sovjet-systemen waren precies wat Polen zou gebruiken in een grootschalig conflict. De moderne westerse systemen (Abrams, K2, F-35) zijn nog niet voldoende geleverd of geïntegreerd. Er zit een gat tussen wat er is weggegeven (operationeel, beschikbaar) en wat er is overgebleven (modern, maar nog niet operationeel).
De cynische waarheid over de munitievoorraden
Het meest onthullende bewijs van de catastrofe staat in een klein bericht van april 2026. Het Poolse Agentschap voor Bewapening heeft voor de tweede keer een aanbesteding voor training-smunitie geannuleerd — 64.515 patronen van 30mm kaliber voor de Rosomak-pantservoertuigen.
Waarom is dat belangrijk? Omdat training-smunitie de basis vormt voor operationele gereedheid. Zonder training-smunitie kunnen soldaten niet oefenen. Zonder oefening dalen de vaardigheden. En als de vijand komt, missen ze hun doelen.
De aanbesteding werd geannuleerd ondanks dat er negen biedingen waren ontvangen. Er is geen reden gegeven. Eerder, in september 2025, werd een vergelijkbare tender voor 68.505 patronen ook geannuleerd.
Vertaling: Het leger kan geen oefenmunitie kopen. Niet omdat het niet bestaat. Maar omdat er waarschijnlijk geen geld is, of omdat de prioriteiten elders liggen. Oekraïne krijgt de scherpe munitie. Polen krijgt niet eens patronen om mee te oefenen.
De binnenlandse industrie: GROT-geweren zonder kopers
Zelfs de nationale wapenfabriek Łucznik in Radom — producent van het GROT A3-geweer — kampt met een gebrek aan orders van het Ministerie van Defensie. De fabriek dreigt banen te verliezen omdat het leger niet genoeg bestelt. De fabriek is gebouwd voor een productie van 80.000 wapens per jaar — maar de afnemer (het Poolse leger) heeft de centen niet.
De ironie is wrang: Polen bouwt een wapenfabriek voor de toekomst, maar kan zich de wapens niet veroorloven omdat al het geld naar donaties aan Oekraïne is gegaan.
Conclusie — Niemand gaat offers brengen voor Polen
De titel van dit artikel is een vraag: Zullen Londen en Parijs hun eigen steden opofferen voor Gdańsk?
Het antwoord is kort en hard: Nee.
Niet omdat Londen of Parijs laf zijn. Niet omdat de verdragen niet formeel bestaan. Maar omdat democratieën een zeer hoge drempel hebben voor het accepteren van eigen burgerslachtoffers voor een ander land. Dat is geen moreel oordeel — het is een realiteit van oorlogsvermoeidheid, verkiezingscycli en de afstand tussen “bondgenoot” en “thuis”.
De geschiedenis heeft het al bewezen. In 1939 beloofden Frankrijk en Groot-Brittannië Polen te verdedigen. Ze verklaarden Duitsland de oorlog — en toen gebeurde er niets. De Saar Offensive was een farce. De Britse troepen kwamen niet. Polen werd alleen gelaten, viel binnen 36 dagen, en de bondgenoten keken toe.
Vandaag herhalen de Poolse politici dezelfde fout.
Het Poolse leger is totaal uitgekleed
En dan is er nog het ergste van alles: Polen heeft niet eens meer een leger om mee te vechten.
Polen heeft zichzelf kaalgeplukt voor een buurland dat ook nog eens vijandig is tegen Polen.
Polen maakt zich weer afhankelijk van de zogenaamde bondgenoten
De nieuwe verdragen met Frankrijk en Groot-Brittannië klinken indrukwekkend. Frankrijk biedt een nucleaire paraplu. Groot-Brittannië belooft samenwerking op inlichtingen en defensie. Maar lees de kleine lettertjes:
- Frankrijk behoudt het exclusieve beslissingsrecht over inzet van kernwapens. Parijs beslist — niet Warschau.
- Groot-Brittannië heeft zijn leger geminimaliseerd tot ongeveer 73.000 manschappen. Er is geen enkele garantie dat die ooit de oversteek naar Polen maken.
Dat is geen bondgenootschap. Dat is een illusie.
*Dit artikel is gebaseerd op open bronnen, waaronder de geannuleerde aanbestedingen voor oefenmunitie (68.505 + 64.515 patronen van 30mm kaliber), de donatielijsten van Polen aan Oekraïne (318 tanks, 586 pantservoertuigen, 137 artilleriesystemen en meer dan 100 miljoen patronen), en de defensiebegroting 2026 waarin 36,7% van de uitgaven uit schulden komt.*
