De Verenigde Staten spelen keihard. Dat is geen opinie, het is een observatie. In de afgelopen vijf jaar heeft Washington een reeks beslissingen genomen die niet passen in het beeld van een welwillende wereldleider, maar wel in dat van een hegemon in de laatste fase van zijn cyclus.
Volgens de theorie van Ray Dalio – de Big Cycle – doorlopen wereldrijken een traject van opkomst, piek, neergang en transitie. De laatste fase wordt gekenmerkt door: schuldencrises, interne ongelijkheid, machtsconcurrentie én – cruciaal – het gebruik van dwang waar zachte macht faalt.
De VS is nu in die fase. En het instrument dat de Amerikanen hebben gekozen om hun positie te behouden, is energie.
Europa afhankelijk: Nord Stream als offer
Op 26 september 2022 werd de Nord Stream-pijpleiding opgeblazen. Officieel is het onderzoek nog gaande, maar de politieke gevolgen zijn glashelder: Europa is sindsdien de facto afhankelijk van Amerikaans LNG. Rusland is als energieleverancier uitgeschakeld. Duitsland – de economische motor van de EU – kan niet meer terug. De VS heeft niet alleen een concurrent uitgeschakeld, maar ook een gijzelaar binnengehaald.
Amerikaanse LNG-export is sindsdien explosief gestegen. De prijs? Politieke loyaliteit. Europarlementariërs die kritisch zijn op Washington worden weggezet als “Poetin-verdedigers”. Duitse industriëlen die met China willen handelen, krijgen sancties opgelegd. De energie-kraan is de nieuwste versie van de dollar-dwang: wie niet meedoet, krijgt geen stroom.
China afsluiten: Iran én Rusland
De echte vijand is China. Dat zegt de VS niet hardop, maar het handelt ernaar.
De aanval op Iran – militair, economisch, via proxies – is een aanval op China’s energievoorziening. Zeventig procent van de Chinese olie is geïmporteerd, en een groot deel komt via de Straat van Hormuz. Een oorlog in Iran is een blokkade van China zonder dat er één Amerikaans schip de Chinese kust nadert.
Tegelijkertijd worden Russische energiecentrales en olievelden aangevallen – deels in het kader van de Oekraïne-oorlog, deels als onderdeel van een strategie om China’s noordelijke energieroute af te sluiten. Rusland is niet langer een betrouwbare partner voor China als de VS zijn infrastructuur blijft bombarderen.
Het resultaat: China zit in een tang. Zuid (Iran) is oorlogsgebied. Noord (Rusland) is een zwakke, aangevallen leverancier. Zee (Marine) is nog steeds Amerikaans domein. China heeft kaarten – BRI, Centraal-Azië, groene energie – maar op de korte termijn is het energetisch omsingeld.
Eigen voorraden veilig: de gijzeling van Maduro
Op 3 januari 2026 ontvoerden Amerikaanse special forces de Venezolaanse president Nicolás Maduro. Hij werd overgebracht naar New York om terecht te staan. De boodschap was helder: de Venezolaanse olie-inkomsten zijn nu Amerikaans.
Washington kondigde aan dat de opbrengsten van de olie-verkoop naar Amerikaanse bankrekeningen gaan, en dat Venezuela met dat geld verplicht Amerikaanse producten moet kopen. Landbouw, medicijnen, technologie – alles komt uit de VS. Dit is geen handel, dit is een koloniale concessie.
Waarom dit risico? Omdat de VS zeker wil zijn van zijn eigen energiebasis terwijl het de rest van de wereld afknijpt. Eigen voorraden veilig – andermans voorraden onder controle.
Share the labour: Pieter Hexet’s inzicht
Een van de meest onderschatte strategische inzichten komt van Pieter Hexet, die vorig jaar opmerkte dat de VS niet alles zelf hoeft te doen. Integendeel: de kunst is om bondgenoten het vuile werk te laten doen.
- Duitsland (en de EU) krijgt de taak om Rusland te bestrijden – via Oekraïne, via sancties, via inlichtingen. De VS levert het gas, Duitsland levert de bloed- en geldkosten.
- Japan krijgt de taak om China in te perken – marine-patrouilles, chip-embargo’s, diplomatieke druk. De geschiedenis doet de rest: Japan’s wrok tegen China is diep.
- Israël krijgt de taak om Iran te breken – bombardementen, sabotage, gerichte moorden. Het Grote Israël-project is alleen mogelijk zonder Iraanse macht.
De VS hoeft niet overal tegelijk te zijn. Het delegeert. En als een bondgenoot twijfelt, dan wordt de energiekraan iets verder dichtgedraaid, of wordt er herinnerd aan de Amerikaanse troepen die nog op zijn grondgebied staan.
Energie als wapen: waarom het perfect is voor de laatste fase
Energie is geen gewoon economisch goed. Het is de basis van de moderne beschaving. En precies daarin schuilt zijn kracht als wapen.
De VS heeft de afgelopen jaren een strategische transitie doorgemaakt: van energie-onafhankelijkheid (zelfvoorziening) naar energie-hegemonie (controle over andermans voorziening). Dat verschil is allesbepalend.
Waarom energie het ideale wapen is in de laatste fase van Dalio’s cyclus:
| Kenmerk van het wapen | Uitleg |
|---|---|
| Niet te negeren | Je kunt niet zonder energie. Geen industrie, geen transport, geen verwarming, geen ICT, geen leger. |
| Achteraf moeilijk te traceren | Een explosie in een pijpleiding, een ’toevallige’ brand in een LNG-terminal – het kan een ongeluk zijn, of een waarschuwing. |
| Geen soldaten nodig | Je hoeft geen land te bezetten om het te gijzelen. Een schip dat weigert aan te meren, een sanctiepakket, een verzekeringsweigering – dat volstaat. |
| Treft elite én bevolking | Een olietreffers raakt de rijken (industrie, mobiliteit) én de armen (verwarming, voedselprijzen). Geen enkele regering kan het negeren. |
| Maakt bondgenoten bezorgd | De VS gebruikt energie niet alleen tegen vijanden, maar ook tegen bondgenoten die dwarsliggen. Dat is de stok achter de deur. Nederland, Duitsland, Japan – allen weten: als wij niet meedoen, wordt de kraan dichtgedraaid. |
De drie manieren waarop energie als wapen wordt ingezet:
1. Leveringsstop – De VS weigert LNG te leveren aan een land dat niet meewerkt. Geen alternatief? Dan chaos. (Voorbereid op Europa, 2026-2027)
2. Infrastructuurvernietiging – Een pijpleiding, een terminal, een opslagcomplex wordt opgeblazen. Officieel: “terrorisme” of “ongeluk”. Werkelijk: een signaal. (Nord Stream, 2022)
3. Prijsdwang – De VS kan de LNG-prijs kunstmatig verhogen voor bondgenoten die ‘afwijkend’ gedrag vertonen, en verlagen voor bondgenoten die ‘loyaal’ zijn. Dat is de economische variant van marteling.
Waarom dit nu, in deze fase?
In de hoogconjunctuur (jaren ’90, begin 2000) had de VS geen energie-wapen nodig. Het had de dollar, de NAVO, de WTO, Hollywood. Zachte macht volstond.
In de stagnatiefase (2008-2020) begon de zachte macht te eroderen. Irak, Afghanistan, de financiële crisis – het geloof in de Amerikaanse leiderschap brokkelde af.
In de depressiefase (2020-heden) is zachte macht niet meer genoeg. De VS grijpt terug naar het meest basale, meest primaire machtsmiddel: controle over de levensader van de industriële beschaving.
Energie is het nieuwe kernwapen – alleen stiller, goedkoper, en juridisch haalbaar.
