Heb je je ooit afgevraagd waarom de Poolse dagen van de week zo anders klinken dan de Nederlandse? In het Nederlands zijn maandag, dinsdag en woensdag vernoemd naar Germaanse goden en hemellichamen – zoals de maan, de god Tyr, en Wodan. Maar in het Pools is het verhaal heel anders. De Polen hebben hun weekdagen niet ontleend aan de mythologie, maar aan iets veel eenvoudigers: de telrijm. Dinsdag is gewoon de ’tweede dag’, donderdag de ‘vierde’, en vrijdag de ‘vijfde’. Het is een logisch, bijna poëtisch systeem. In dit artikel neem ik je mee langs alle zeven dagen – en ontdek je waarom de Poolse week er zo uitziet als hij doet.
Net zoals de namen van de maanden, zijn de namen van de dagen heel anders in het Pools dan in het Nederlands. In het Nederlands zijn de namen ontleend aan de Germanen en de Romeinen, die het gebruik van de Grieken hebben overgenomen om de dagen naar hemellichamen te noemen. En waar komen de namen van de dagen in het Pools vandaan?
Niedziela – zondag
In de christelijke traditie begint de week met de zondag, en voor christenen is het de belangrijkste dag van de week. De naam ‘niedziela’ komt van ‘ne dělatĭ’, wat in de taal van de Slavische voorouders van Polen een dag betekende waarop je niet werkt.
Poniedziałek – maandag
‘Poniedziałek’ is een dag die na zondag komt. Logisch toch? ‘Po’ betekent ‘na’, en ‘niedziela’ betekent ‘zondag’ – dus letterlijk: ‘na zondag’.
Wtorek – dinsdag
‘Wtorek’ is de tweede dag na zondag. De naam is afkomstig van het woord ‘wtóry’, dat in archaïsche taal een synoniem is van ‘drugi’ – het betekent ’tweede’.
Środa – woensdag
‘Środa’ is de dag in het midden van de week. De naam is afkomstig van het woord ‘środkowy’, dat ‘midden’ betekent.
Czwartek – donderdag
Donderdag is de vierde dag na zondag. De naam ‘czwartek’ komt van het woord ‘czwarty’, dat ‘vierde’ betekent.
Na de vierde dag komt ….
Piątek – vrijdag
En je raadt het al: de vijfde dag. ‘Piątek‘ is afkomstig van het woord ‘piąty‘. En het betekent ‘vijfde’.
Sobota – zaterdag
De naam van deze dag verwijst, net als zondag, naar religieuze tradities. Deze keer is het echter een Joodse traditie: de sjabbat. Op zaterdag wordt de sjabbat gevierd, vandaar dat de naam naar deze feestdag verwijst. Interessant is dat in andere Europese talen de namen van deze dag ook de sjabbat aanduiden – daarom hebben we bijvoorbeeld in het Portugees ‘sábado’.
En zo heeft elke dag in het Pools zijn eigen verhaal. Geen Germaanse goden, geen Romeinse hemellichamen – alleen eenvoudige, logische namen die verwijzen naar de plaats van de dag in de week, of naar een religieuze traditie. Het is een prachtig voorbeeld van hoe taal de cultuur en het denken van een volk weerspiegelt. De Polen noemen een dag niet naar de maan of een god, maar naar zijn functie: de dag waarop je niet werkt, de dag in het midden, de dag na zondag.
En jij? Welke dag heeft jouw voorkeur – en waarom?
