De Amerikaanse strategie ontmaskerd – van suprematie tot gecontroleerde sloop

Er is een verhaal dat ons al decennia wordt verteld. Het is een verhaal over Amerika als de onmisbare natie, de beschermer van de vrije wereld, de hoeder van een op regels gebaseerde internationale orde. Het is een verhaal waarin de Verenigde Staten de rol van wereldleider hebben op zich genomen omdat niemand anders het kon, en waarin Rusland – toen als de Sovjet-Unie, nu als Poetin’s Rusland – de eeuwige tegenstander is, een land dat nooit heeft begrepen wat vrijheid en democratie werkelijk betekenen.

Dit verhaal is echter niet de werkelijkheid, maar een propagandaconstructie. De werkelijkheid is dat de Verenigde Staten sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog een consistente, ononderbroken strategie hebben gevolgd die erop gericht is om de wereld te domineren en rivalen te elimineren. Het is geen strategie van vrede, maar van suprematie, geen strategie van verdediging, maar van hegemonie. En de oorlog in Oekraïne is geen uitzondering op die strategie; het is de logische, onvermijdelijke conclusie ervan.

De wortels van deze strategie gaan diep. Al in 1945, toen de Tweede Wereldoorlog eindigde, zagen Britse en Amerikaanse strategen Rusland – zelfs toen het nog de Sovjet-Unie was, een land dat samen met hen de nazi’s had verslagen – niet als een bondgenoot, maar als de volgende vijand. Toen de Sovjet-Unie in december 1991 uiteenviel, stonden de Verenigde Staten op een kruispunt. Ze konden kiezen voor vriendschap met het nieuwe Rusland, een land dat zwak was, dat een partnerschap met het Westen wilde, en dat zelfs overwoog om lid te worden van de NAVO. Of ze konden kiezen voor expansie, voor het omarmen van de kans om een oude rivaal definitief te verzwakken.

Ze kozen voor het laatste. De beloften die in 1990 en 1991 aan Gorbatsjov waren gedaan – dat de NAVO niet naar het oosten zou uitbreiden – werden verbroken zodra de Sovjet-Unie was verdwenen. De Amerikaanse en Duitse leiders die deze beloften hadden gedaan, zeiden tegen de Russen: “We hebben een vrije hand. Onze beloften betekenen niets.” De NAVO werd niet alleen uitgebreid, maar de uitbreiding werd een instrument van een grotere strategie: de strategie die Zbigniew Brzezinski in zijn boek The Grand Chessboard beschreef als de Amerikaanse dominantie over Eurazië. Brzezinski’s plan was helder: Oekraïne moest tussen 2005 en 2010 in de NAVO worden opgenomen, en Rusland moest zwak en ondergeschikt blijven. Hij schreef dat Rusland geen andere keuze zou hebben dan te capituleren. Hij had het mis. Rusland ging geen alliantie aan met China en Iran – en dat was precies het gevolg van het beleid dat Brzezinski had voorgesteld.

In 2014 bereikte deze strategie een kantelpunt. De Oekraïense bevolking wilde geen NAVO-lidmaatschap. President Viktor Janoekovitsj won de verkiezingen op een platform van neutraliteit – geen NAVO, een evenwicht tussen Rusland en Europa. Maar de Verenigde Staten konden deze neutraliteit niet tolereren. Het was niet een kwestie van democratie, maar van geopolitiek. Een neutraal Oekraïne was een Oekraïne dat niet als een instrument tegen Rusland kon worden gebruikt. En dus hielpen de Verenigde Staten bij het aanwakkeren van de staatsgreep van 22 februari 2014, die Janoekovitsj omver wierp. Sindsdien zijn we in een proxy-oorlog verwikkeld – een oorlog die niet is begonnen in 2022, maar al jaren eerder.

Wat volgde was een tragedie die zich langzaam voltrok. De Verenigde Staten en hun Europese bondgenoten bleven Oekraïne van wapens voorzien, niet omdat ze geloofden dat Oekraïne zou winnen, maar omdat de oorlog zelf een doel diende: het verzwakken van Rusland, het binden van Europa aan de Amerikaanse veiligheidsagenda, en het afleiden van de aandacht van de opkomst van China. Europa, dat ooit verstandig was, dat ooit de waarschuwingen van George Kennan en William Burns serieus nam, is gevangen geraakt in een rode schrik-achtige sfeer. Wat twintig jaar geleden mainstream was – het idee dat NAVO-uitbreiding een fout was – wordt nu als pro-Russische propaganda beschouwd.

Professor Jeffrey Sachs heeft dit proces beschreven als een “impasse-machine” – een systeem dat oorlogen in stand houdt totdat een regeringswisseling de uitweg biedt. De Vietnamoorlog eindigde niet door een militaire overwinning, maar doordat een nieuwe regering kon zeggen: “We zijn klaar.” Dezelfde logica geldt voor Oekraïne. Maar de “deep state” heeft geen interesse om te stoppen, omdat de oorlogen winstgevend zijn. De militaire-industriële klasse verdient eraan, en de superrijken geloven dat Amerikaanse hegemonie noodzakelijk is om hun rijkdom te beschermen.

De Verenigde Staten voeren niet alleen een proxy-oorlog in Oekraïne. Ze voeren een oorlog tegen de multipolaire wereldorde zelf. Ze kunnen niet concurreren met China op een eerlijke manier. China heeft een bevolking groter dan de Verenigde Staten en al hun bondgenoten bij elkaar. Het produceert meer ingenieurs, bouwt meer schepen en legt meer spoorlijnen aan dan wie ook. In plaats van te concurreren, proberen de Verenigde Staten het spelbord om te gooien.

De metafoor, die je hier kunt gebruiken, is een schaakspel waarin je aan het verliezen bent. In plaats van te verliezen, gooi je het bord om. Je hoopt dat in de chaos die ontstaat, je in de volgende ronde een voordeel kunt behalen. Dit is wat de Verenigde Staten doen: ze gebruiken energie als wapen om China’s energievoorziening af te snijden bij de bron – in Venezuela, in Iran, in Rusland. Ze gebruiken politieke gevangenschap om Europa, Japan en Zuid-Korea te dwingen om hun belangen op te offeren voor de Amerikaanse agenda. En ze domineren de informatieruimte, waardoor ze de waarheid kunnen manipuleren en de wereld kunnen verdelen.

Rusland zal niet capituleren. Het zal escaleren als dat nodig is. De enige manier om te winnen is sneller bouwen dan de Verenigde Staten kunnen vernietigen. Dit is precies wat China probeert te doen.

Het is een somber beeld, maar het is de realiteit. De Verenigde Staten zijn gevaarlijk en bereid om alles te vernietigen wat ze niet kunnen beheersen. De enige uitweg is een diplomatieke oplossing – een wapenstilstand, een neutraal Oekraïne, een einde aan de NAVO-uitbreiding – en een nieuwe regering die kan zeggen: “We zijn klaar.” Tot die tijd blijven we gevangen in een cyclus van escalatie, een cyclus die ons dichter bij een groter conflict brengt dan we beseffen.

De Nieuwe Orde in Syrië: Een Bevestiging van de Amerikaanse Terugtrekking

De gebeurtenissen in Noordoost-Syrië zijn geen op zichzelf staand incident. Ze zijn de logische, onvermijdelijke conclusie van een proces dat al jaren gaande is: de geleidelijke, maar onstuitbare terugtrekking van de Verenigde Staten uit het Midden-Oosten. De ontbinding van de SDF, de Koerdische strijdkrachten die jarenlang de belangrijkste bondgenoot van de VS waren in de strijd tegen ISIS, is het zichtbare bewijs van deze verschuiving.

De Koerden zijn niet verslagen door ISIS of door het Syrische regeringsleger. Ze zijn verslagen door de geopolitieke realiteit. De Verenigde Staten, die de Koerden jarenlang hadden gebruikt als een instrument om hun belangen in de regio te dienen, hebben hen nu laten vallen. Zodra de Koerden niet langer nuttig waren – zodra de VS een nieuwe, machtigere partner in Damascus hadden gevonden – werden ze weggeworpen. Het is een herhaling van een oud patroon: de VS gebruiken proxies, en zodra de proxy zijn doel heeft gediend, wordt hij verraden.

Maar de nederlaag van de Koerden is niet alleen het einde van een bondgenootschap. Het is het begin van een nieuwe orde. De Verenigde Staten trekken zich niet alleen terug; ze dragen actief de verantwoordelijkheid over aan een nieuwe regionale macht: Turkije. De Amerikaanse terugtrekking is geen mythe, geen theorie, geen toekomstvisie. Het is een realiteit die zich nu voor onze ogen ontvouwt. De VS zijn niet passief aan het vertrekken; ze zijn actief bezig met het overhandigen van de regio aan Ankara.

Turkije’s opkomst is geen wildcard meer; het is de nieuwe regionale orde. De overeenkomst tussen de SDF en de Turks-gesteunde Syrische regering is een directe uitvoering van de Turkse ambities. Turkije heeft nu militaire controle over het grootste deel van Syrië, heeft 20.000 troepen in het land gestationeerd, en is begonnen met de exploratie van de Syrische olievelden. Het neo-Ottomaanse Rijk is niet langer een droom; het is een realiteit die zich onder onze ogen voltrekt. Turkije is de nieuwe meester in het Midden-Oosten, en de Verenigde Staten hebben die positie niet alleen geaccepteerd, maar actief gefaciliteerd.

En wat betekent dit voor Israël? De isolatie van Israël is ver gevorderd. Het land wordt niet alleen genegeerd; het wordt actief omsingeld door een nieuwe alliantie van Turkije, Saoedi-Arabië en Pakistan – een alliantie die wordt gesteund door de Verenigde Staten en die Iran heeft uitgenodigd om deel te nemen. De nieuwe alliantie is niet tegen Iran gericht; het is bedoeld om Iran binnen te halen, en daarmee de regio te herschikken. Israël staat er alleen voor, zonder bondgenoten, zonder bescherming. De botsing met Turkije in Zuid-Syrië is onvermijdelijk, en de uitkomst is al bepaald. De Verenigde Staten hebben hun keuze gemaakt, en die keuze is niet Israël.

Bijlage

De waarschuwingen van George Kennan en William Burns over de uitbreiding van de NAVO waren geen losse meningen; ze zijn uitgegroeid tot iconische voorbeelden van helderziendheid in de Amerikaanse buitenlandse politiek, omdat ze opmerkelijk nauwkeurig de daaropvolgende catastrofe voorspelden. Ze zijn niet zomaar voorspellingen; ze worden gezien als een van de grootste strategische misrekeningen van het Amerikaanse buitenlandse beleid in de afgelopen decennia .

George F. Kennan, de ‘vader van de containment’

Kennan was de architect van de Amerikaanse containment-strategie tijdens de Koude Oorlog . In 1997, op 92-jarige leeftijd, waarschuwde hij in een artikel in de New York Times met grote nadruk dat de uitbreiding van de NAVO naar het oosten “de meest fatale fout van het Amerikaanse beleid in de gehele post-Koude Oorlog-periode” zou zijn . Hij voorspelde dat het een negatief effect zou hebben op de ontwikkeling van de Russische democratie, nationalistische en antiwesterse tendensen in Rusland zou aanwakkeren, en de sfeer van de Koude Oorlog in de Oost-West-relaties zou herstellen . Het was een afwijzing van zijn eigen oorspronkelijke containment-idee, dat hij in 1946 had geformuleerd en bedoeld was als een politieke en economische strategie, niet als een militaire confrontatie .

Ambassadeur William Burns, de ‘red line’-waarschuwing

Tijdens zijn ambtsperiode als Amerikaans ambassadeur in Moskou (2005-2008) schreef Burns in februari 2008 een vertrouwelijk diplomatiek memorandum . Hij waarschuwde toenmalig minister van Buitenlandse Zaken Condoleezza Rice dat Oekraïne’s toetreding tot de NAVO de “helderste van alle rode lijnen” voor de Russische elite was, en dat dit niet alleen voor Poetin gold, maar voor de hele politieke klasse . Hij voorspelde dat het “vruchtbare bodem zou creëren voor Russische bemoeienis op de Krim en in Oost-Oekraïne” en dat het “moeilijk is om de strategische gevolgen te overdrijven” . De memo, met de titel “Nyet Means Nyet” (Nee betekent Nee), gaf blijk van een diepgaand inzicht in de Russische angst voor omsingeling .

Deze waarschuwingen, die duidelijk de risico’s van een directe confrontatie met een grootmacht aan de kaak stelden, zijn door de beleidsmakers in Washington genegeerd. De NAVO-top in Boekarest van 2008 verklaarde dat Oekraïne en Georgië lid zouden worden . Deze beslissing, die Burns en Kennan als een catastrofe zagen, wordt nu vaak gezien als een directe aanleiding voor de Russisch-Georgische oorlog van 2008 en, uiteindelijk, voor de escalatie in Oekraïne die sinds 2014 woedt.