Europa is een continent doordrenkt van geschiedenis, waar rijken zijn opgekomen en weer verdwenen. Maar welke moderne staten kunnen bogen op de oudste, ononderbroken wortels? Wanneer we de geschiedenisboeken openslaan en kijken naar het moment waarop een soevereine staat werd gesticht, behoort Polen tot de absolute elite.

Met de Doop in 966 trad het Polen van Mieszko I niet alleen het christelijke Europa binnen, maar vestigde het zich ook definitief op de politieke kaart. Deze daad markeert de geboorte van een staat die meer dan een millennium heeft standgehouden. In dit artikel plaatsen we Polen in zijn rechtmatige historische context en presenteren we de Top 10 van oudste staten van Europa. Ontdek welke landen nog ouder zijn dan Polen, en welke koninkrijken en republieken zich naast ons land scharen in dit exclusieve gezelschap van eeuwenoude naties.

Het beginpunt – wat betekent het om een ‘oudste staat’ te zijn?

Voordat we de ranglijst presenteren, moeten we een essentieel vraagstuk oplossen: wanneen is een staat ontstaan? Voor een land als Polen, met een complexe geschiedenis van delingen en hergeboorte, is deze vraag extra relevant.

Wij hanteren hier een duidelijke maatstaf: de datum waarop een soevereine politieke entiteit, de directe voorloper van de moderne natie, werd gevormd en internationaal erkend. Dit is vaak:
– de vorming van een verenigd koninkrijk;
– een officieel verdrag of stichtingsakte;
– een symbolische daad die soevereiniteit markeert.

Voor Polen is dit onbetwistbaar het jaar 966: de Doop van Polen. Deze daad van hertog Mieszko I was veel meer dan een religieuze keuze. Het was een geniale politieke zet die het Poolse grondgebied verenigde en consolideerde. Polen opnam in de familie van christelijke (Latijnse) staten van Europa, met erkenning door de paus en het Heilige Roomse Rijk. De fundamenten legde voor een gecentraliseerde staat, met instellingen, geschreven wetten (via de Kerk) en internationale verdragen.

Het jaar 966 is dus niet zomaar een historische datum; het is de geboorteakte van de Poolse staat. Dit vormt het ijkpunt. Op dezelfde manier kijken we naar andere landen: niet naar de oudheid van hun beschaving, maar naar het ontstaan van hun blijvende staatsstructuur.

Staten in Europa ouder dan duizend Jaar

Na het heldere ijkpunt van 966, kunnen we de blik verder terug in de tijd richten. Welke Europese staten waren er al vóór de doop van Mieszko I? Dit is het gezelschap van de onovertrefbaren, landen wier staatkundige wortels dieper dan een millennium reiken.

San Marino – De Eeuwige Republiek (301 n.Chr.)
Op een geheel eigen plaats, ver voor alle anderen, staat San Marino. Volgens de overlevering stichtte de heilige Marinus deze republiek op de berg Titano in 301. Het is niet alleen de oudste soevereine staat van Europa, maar ook de oudste ononderbroken republiek ter wereld. Een uniek staaltje politieke continuïteit.

Bulgarije – Het Eerste Rijk van de Balkan (681 n.Chr.)
Toen de voorouders van de Polen nog stammen vormden, werd op de Balkan al een groot rijk erkend. In 681 sloot het Byzantijnse Rijk een verdrag met het Eerste Bulgaarse Rijk onder Khan Asparoch. Dit markeert de geboorte van een staat die, ondijks periodes van buitenlandse overheersing, een ononderbroken nationale identiteit en een eigen taal en kerk heeft behouden.

Frankrijk – Erfgenaam van het Verdrag (843 n.Chr.)
De wieg van het moderne Frankrijk staat in de puinhopen van het Karolingische Rijk. Met het Verdrag van Verdun (843) werd het rijk van Karel de Grote opgedeeld. Het westelijke deel, West-Francië, toegewezen aan Karel de Kale, groeide uit tot het Koninkrijk Frankrijk. Het is de directe voorloper van de hedendaagse Franse staat.

Denemarken – Het Verenigde Koninkrijk van het Noorden (ca. 965 n.Chr.)
Rond dezelfde tijd dat de Poolse staat vorm kreeg, bereikte het proces van eenwording en kerstening zijn voltooiing in Scandinavië. Onder koning Harald Blauwtand (naar wie Bluetooth-technologie is vernoemd) werd Denemarken verenigd en stevig op de christelijke kaart gezet. De runenstenen van Jelling zijn het ‘geboortebewijs’ van dit koninkrijk.

Engeland – Het Verenigde Angelsaksische Koninkrijk (927 n.Chr.)
Slechts één generatie voor de Poolse doop voltooide koning Athelstan in Brittannië zijn levenswerk: de vereniging van de Angelsaksische koninkrijken (Wessex, Mercia, Northumbria) onder één kroon. Het Koninkrijk Engeland was een feit. Het is de kern waaromheen later het Verenigd Koninkrijk zou worden gevormd.

Polen – De Doop die een Staat Stichtte (966 n.Chr.)
En hier is onze eigen bakermat. Het jaar 966 is veel meer dan een religieuze datum; het is de geniale staatsstichtende daad van hertog Mieszko I. Door het christendom in de Latijnse ritus te omarmen, verenigde hij de Poolse stammen, ontweek hij gedwongen kerstening door buren en plaatste hij Polen direct op de politieke kaart van het middeleeuwse Europa.

Rusland / Kievse Roes – Het Oost-Slavische Imperium (882 n.Chr.)
Op basis van zijn vroegste staatsvorming heeft Rusland een sterke claim. In 882 veroverde vorst Oleg de Wijze Kiev en stichtte het Kievse Rijk (Roes), de gemeenschappelijke voorloper van de Oost-Slavische volkeren. Hoewel de moderne Russische staat later vanuit Moskou ontstond (met soevereiniteit vanaf 1480), liggen hier de oude wortels.

Portugal – Het Koninkrijk uit een Verdrag (1143 n.Chr.)
Als eerste grote Europese natiestaat met vaste grenzen (al in 1249!) is Portugal een relatief jonge telg in dit gezelschap, maar wel een met een opmerkelijke continuïteit. Het Verdrag van Zamora (1143) erkende graaf Afonso Henriques als koning, waarmee het Koninkrijk Portugal onafhankelijk werd van zijn leenheer, het koninkrijk León.

Andorra – Het Vorstendom van de Paréage (1278 n.Chr.)
Dit kleine vorstendom in de Pyreneeën kreeg zijn unieke en blijvende vorm door een paréage (soevereiniteitsdelingsovereenkomst) in 1278. Dit verdrag tussen de graaf van Foix en de bisschop van Urgell stichtte een co-vorstendom, een status die – met de Franse president en de bisschop als staatshoofden – tot op de dag van vandaag standhoudt.

Zwitserland – Het Eedgenootschap van de Vrijheid (1291 n.Chr.)
De basis van het moderne Zwitserland is de legendarische Eed van Rütli (of het Bondgenootschapsdocument). Op 1 augustus 1291 zwoeren de vertegenwoordigers van de drie “oerkantons” Uri, Schwyz en Unterwalden elkaar eeuwige bijstand tegen buitenlandse heersers. Dit pact was de kiem van de Zwitserse Confederatie.

Deze tien staten vormen het robuuste, historische skelet van Europa. Hun vermogen om zich door eeuwen van oorlog, ideologieën en transformaties heen te handhaven, is een testament van veerkracht – een eigenschap die het Poolse volk door zijn eigen bewogen geschiedenis als geen ander kent en die onze plaats in dit eeuwenoude gezelschap verdiend maakt.

Een belangrijke nuance: waarom staan Italië en Griekenland niet in deze top 10?

De afwezigheid van landen met zulke iconische oudheid verrast vaak. De reden is het verschil tussen beschaving  en moderne staat. Het Oude Griekenland was een verzameling stadstaten (poleis) zoals Athene en Sparta. De moderne staat Griekenland ontstond pas in 1830 na de onafhankelijkheidsoorlog tegen het Ottomaanse Rijk. Het Romeinse Rijk was een wereldrijk gecentreerd in het huidige Italië. De moderne staat Italië, verenigd als één koninkrijk, dateert van 1861.

Mijn criterium voor deze lijst is niet “oudste beschaving”, maar een nationale en juridische identiteit van de staat -> Polen (966), Bulgarije (681) en Denemarken (965) hebben als politieke entiteiten met een zekere continuïteit veel langer bestaan dan de huidige Italiaanse of Griekse staat. Griekenland en Italië zijn de bakermat van de Europese beschaving, maar relatief jonge natiestaten.