De twee bubbels en de terugkeer van Duitsland – een waarschuwing uit de geschiedenis
Er is een verhaal dat ons al decennia wordt verteld. Het is een verhaal over Amerika als de onmisbare natie, de beschermer van de vrije wereld, de hoeder van een op regels gebaseerde internationale orde. Het is een verhaal waarin de Verenigde Staten de rol van wereldleider hebben op zich genomen omdat niemand anders het kon, en waarin China en Rusland – de eeuwige tegenstanders – een bedreiging vormen voor alles wat het Westen heeft opgebouwd.
Dit verhaal is echter niet de werkelijkheid, maar een propagandaconstructie. De werkelijkheid is dat de Verenigde Staten sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog een consistente, ononderbroken strategie hebben gevolgd die erop gericht is om de wereld te domineren en rivalen te elimineren. En nu, in 2026, bevindt het Westen zich in een dubbele crisis: een geopolitieke bubbel en een financiële bubbel die met elkaar verbonden zijn, en die samen een catastrofe kunnen ontketenen die vergelijkbaar is met de Eerste Wereldoorlog.
Maar er is een derde factor die in deze analyse niet mag ontbreken: Duitsland. Het is het land dat twee keer een wereldoorlog heeft ontketend, en het is vandaag de dag opnieuw bezig met een historische militaire transformatie. De herbewapening, de Führungsverantwortung, en de permanente brigade in Litouwen – het zijn tekenen dat Duitsland zijn militaire rol in Europa herdefinieert. De vraag is of Duitsland deze keer de lessen van de geschiedenis heeft geleerd, of dat het dezelfde fouten herhaalt.
Professor Jeffrey Sachs heeft de parallel met de Eerste Wereldoorlog treffend beschreven. In 1914 was Europa op het hoogtepunt van zijn welvaart, technologie en cultuur. Er was geen diepgaande reden voor oorlog – het was een reeks van misrekeningen, allianties en waanideeën. Dezelfde waanideeën zijn nu weer aanwezig. De VS hebben een vijand nodig om zichzelf te definiëren, en China wordt nu het doelwit – niet omdat het een bedreiging is, maar omdat het groot is. China heeft in 46 jaar geen enkele oorlog gevoerd. China heeft één militaire basis in het buitenland, in Djibouti. De Verenigde Staten hebben er 750. Wie is de bedreiging?
Maar Sachs’ analyse mist een cruciale schakel: Duitsland. In 1914 was Duitsland de motor van de escalatie. Het zette het Schlieffenplan in gang, viel Frankrijk en Rusland aan, en escaleerde een regionaal conflict tot een wereldoorlog. De Duitse militaire en politieke elite zag de oorlog als een kans om de Duitse macht in Europa te consolideren. In 1939 was Duitsland opnieuw de agressor. Hitler’s expansiedrang, ideologisch gemotiveerd door Lebensraum en rassenideologie, leidde tot de meest verwoestende oorlog in de geschiedenis. Vandaag de dag is Duitsland bezig met zijn grootste militaire transformatie sinds de Tweede Wereldoorlog. De herbewapening, de Führungsverantwoording, en de permanente brigade in Litouwen – het zijn tekenen dat Duitsland zijn positie in Europa herdefinieert. De vraag is of dit leidt tot stabiliteit of tot een nieuwe catastrofe.
De geopolitieke bubbel is de weigering van het Westen om de verandering te accepteren. Het Westen domineert de wereld niet langer, maar het is geprogrammeerd om te doen alsof het dat nog steeds doet. De VS zijn geobsedeerd door het beschermen van een hegemonie die niet meer bestaat. De enige optie die de Amerikaanse elite serieus neemt, is een alliantie tegen China. Samenwerking wordt als naïef beschouwd, en dezelfde logica die leidde tot de Eerste Wereldoorlog wordt nu opnieuw toegepast.
De financiële bubbel is de andere kant van dezelfde medaille. De Amerikaanse aandelenmarkt is historisch overgewaardeerd. De zogenaamde “Magnificent Seven” – de AI-aandelen – drijven de markt, maar hun waarderingen zijn niet gebaseerd op fundamentele waarden. Deze bubbel is afhankelijk van de geopolitieke bubbel – het idee dat het Westen de technologie domineert en de wereld leidt. Dezelfde mensen die de geopolitieke bubbel in stand houden, houden ook de financiële bubbel in stand. Ze zijn twee kanten van dezelfde munt.
De parallel met 1914 is verontrustend, en Duitsland staat in die parallel centraal. Toen was Europa ook op het hoogtepunt van zijn macht. De elite geloofde dat de oorlog snel voorbij zou zijn, dat de technologie de overwinning zou garanderen, en dat het conflict noodzakelijk was om de beschaving te beschermen. Het resultaat was catastrofaal – Europa vernietigde zichzelf. Dezelfde waanideeën zijn nu weer aanwezig, en Duitsland is opnieuw een centrale speler.
De publieke opinie is de grootste hoop. De Amerikaanse en Europese bevolking wil normaliteit – geen oorlogen, geen imperialisme. De meeste Amerikanen zijn walgend van de oorlog in Iran. Ze zijn niet geïnteresseerd in een oorlog met Rusland of China. De elite wil oorlog, maar het volk wil vrede. De vraag is of de democratie dit kan afdwingen.
De uitweg is rationaliteit. Er is geen enkele noodzaak voor een catastrofe. De technologische mogelijkheden van de wereld zijn enorm – we kunnen een welvarende, vreedzame toekomst bouwen. De enige obstakels zijn politieke waanideeën en institutionele traagheid. De Eerste Wereldoorlog was niet onvermijdelijk. De Grote Depressie was een reeks fouten. De crisis van 2008 was dom beleid. We kunnen dit voorkomen – als we willen.
Maar de geschiedenis is niet optimistisch. De sinusoïde van de geschiedenis herhaalt zich, en de vraag is of we de cyclus kunnen doorbreken. Duitsland is de speler die de geschiedenis heeft geschreven – en de vraag is of het deze keer een ander verhaal zal schrijven. De bom tikt, en de publieke opinie kan de uitkomst bepalen. De vraag is of de democratie kan winnen van de elite, en of Duitsland de les van de geschiedenis heeft geleerd.
Wat zijn de mogelijke uitkomsten van deze twee bubbels?
Er zijn vier scenario’s. Ze zijn niet allemaal even waarschijnlijk, maar ze zijn allemaal mogelijk. En de keuze tussen deze scenario’s is niet alleen een kwestie van politiek, maar ook van filosofie en geschiedenis.
De vier scenario’s
1. 🏛️ Het ‘München’-scenario: gecontroleerde ineenstorting
Wat er gebeurt: De bubbels barsten op een gecontroleerde manier. De VS trekken zich terug uit Europa en het Midden-Oosten, accepteren een multipolaire wereld, en laten de wereld zich herschikken zonder een grote oorlog. Duitsland neemt de militaire leiding in Europa over, Turkije domineert het Midden-Oosten, en China wordt de grootste economie ter wereld.
Waarom het mogelijk is: De VS zijn uitgeput en kunnen de status quo niet in stand houden. Een gecontroleerde terugtrekking is de minst slechte optie. De publieke opinie in de VS en Europa is oorlogsmoe en wil geen nieuwe conflicten.
Waarom het onwaarschijnlijk is: De VS zijn gevangen in een systeem van militaire en financiële belangen. De Israël-lobby, de defensie-industrie, en de Amerikaanse elite willen geen macht opgeven. Een gecontroleerde terugtrekking zou een erkenning zijn van het einde van de Amerikaanse hegemonie – en dat is politiek ondenkbaar.
Historische parallel: Het einde van het Britse Rijk na de Tweede Wereldoorlog. Groot-Brittannië trok zich terug uit zijn koloniën en accepteerde zijn nieuwe rol als een regionale macht, niet een wereldmacht.
2. 💥 Het ‘1914’-scenario: een catastrofale oorlog
Wat er gebeurt: Een reeks van misrekeningen, allianties en waanideeën leidt tot een wereldoorlog. Een incident – een aanval op een NAVO-schip, een escalatie in de Suwałki-corridor, of een nucleaire dreiging – ontketent een kettingreactie die niemand had voorzien. Europa wordt het strijdtoneel van een grootschalige oorlog tussen de NAVO en Rusland, terwijl de VS en China in conflict raken in Azië.
Waarom het mogelijk is: De spanningen zijn hoger dan ooit. De VS en Rusland staan tegenover elkaar in Oekraïne, de NAVO-eenheid brokkelt af, en de militaire voorbereidingen zijn in volle gang. Een misrekening kan een escalatie veroorzaken die niemand kan stoppen.
Waarom het waarschijnlijk is: De geschiedenis leert dat grootmachten vaak in oorlog raken wanneer ze hun macht zien afbrokkelen. De VS zijn in verval, en een oorlog kan worden gezien als een manier om de hegemonie te herstellen. Dezelfde dynamiek speelde in 1914 en 1939.
Historische parallel: De Eerste Wereldoorlog. Een reeks van allianties, misrekeningen en waanideeën leidde tot een catastrofe die niemand had gewild.
3. 🌍 Het ‘BRICS’-scenario: een vreedzame machtsverschuiving
Wat er gebeurt: De VS accepteren hun nieuwe rol in een multipolaire wereld. De BRICS-landen (Brazilië, Rusland, India, China, Zuid-Afrika) worden de dominante machten, en de wereldorde herschikt zich zonder een grote oorlog. De VS blijven een belangrijke speler, maar niet langer de onbetwiste leider.
Waarom het mogelijk is: De VS kunnen de opkomst van China niet stoppen. De-dollarisering, alternatieve betalingssystemen, en de groeiende economische macht van Azië maken de VS minder relevant. Een vreedzame machtsverschuiving is de meest rationele uitkomst.
Waarom het onwaarschijnlijk is: De VS zijn niet bereid om hun macht op te geven. De militaire en financiële belangen zijn te groot. Een vreedzame machtsverschuiving zou een erkenning zijn van het einde van de Amerikaanse droom – en dat is politiek ondenkbaar.
Historische parallel: De overgang van Groot-Brittannië naar de VS als wereldleider in de 20e eeuw. De overgang was niet zonder conflicten, maar het was geen directe oorlog.
4. 🔄 Het ‘Eeuwige Oorlog’-scenario: permanente chaos
Wat er gebeurt: De bubbels barsten niet, maar ze blijven ook niet bestaan. De wereld belandt in een permanente staat van “niet-oorlog, niet-vrede”. De VS voeren een eindeloze hybride oorlog tegen Rusland en China, via proxies en economische druk. De oorlog in Oekraïne, de spanningen in de Zwarte Zee, en de strijd om de Middencorridor blijven jarenlang voortduren.
Waarom het mogelijk is: De VS kunnen geen grootschalige oorlog winnen, maar ze kunnen ook niet toegeven. Een permanente hybride oorlog is de minst slechte optie voor beide partijen. Het is een manier om de status quo te handhaven zonder een catastrofale escalatie.
Waarom het waarschijnlijk is: De geschiedenis leert dat grootmachten vaak vastlopen in eindeloze conflicten. De VS zijn gevangen in hun eigen proxy-oorlogen, en ze kunnen er niet uit. De oorlog in Oekraïne is het perfecte voorbeeld van een conflict dat niet kan worden gewonnen en niet kan worden beëindigd.
Historische parallel: De Koude Oorlog. Een permanente staat van spanning tussen de VS en de Sovjet-Unie, zonder een directe militaire confrontatie.
De kans per scenario
| Scenario | Kans | Waarom? |
|---|---|---|
| 1. ‘München’ (Gecontroleerde ineenstorting) | 20-25% | De VS zijn uitgeput, maar de elite geeft niet op. |
| 2. ‘1914’ (Catastrofale oorlog) | 30-40% | De spanningen zijn hoog en de geschiedenis herhaalt zich. |
| 3. ‘BRICS’ (Vreedzame machtsverschuiving) | 15-20% | De meest rationele uitkomst, maar politiek ondenkbaar. |
| 4. ‘Eeuwige oorlog’ (Permanente chaos) | 25-35% | De meest waarschijnlijke uitkomst – een eindeloze hybride oorlog. |
De grootste onzekerheid: Duitsland
De grootste onzekerheid in al deze scenario’s is Duitsland. In 1914 en 1939 was Duitsland de motor van de escalatie. Vandaag is Duitsland opnieuw de centrale speler in Europa. De herbewapening, de Führungsverantwoording, en de permanente brigade in Litouwen – het zijn tekenen dat Duitsland zijn militaire rol herdefinieert.
De vraag is of Duitsland deze keer de les van de geschiedenis heeft geleerd, of dat het dezelfde fouten herhaalt. Als Duitsland zijn militaire macht verstandig gebruikt, kan het een stabiliserende factor zijn in Europa. Als Duitsland zijn macht gebruikt om de Duitse hegemonie te herstellen, kan het dezelfde catastrofe ontketenen als in 1914 en 1939.
De tijdslijn: wanneer gebeurt het?
| Scenario | Tijdslijn | Wat er gebeurt |
|---|---|---|
| ‘München’ | 2027-2030 | De VS trekken zich terug, Europa wordt Duits, Turkije domineert het Midden-Oosten. |
| ‘1914’ | 2027-2029 | Een incident escaleert tot een wereldoorlog. |
| ‘BRICS’ | 2030-2035 | Een vreedzame machtsverschuiving, maar met spanningen. |
| ‘Eeuwige oorlog’ | 2027-2040 | Een eindeloze hybride oorlog zonder duidelijke winnaar. |
Conclusie: een keuze voor de geschiedenis
De vier scenario’s zijn geen voorspellingen, maar waarschuwingen. Ze laten zien wat er kan gebeuren als we doorgaan op de huidige weg. De geschiedenis is geen rechte lijn naar verlossing, en ook geen neerwaartse spiraal naar de ondergang. Het is een sinusoïde – een golfbeweging van opkomst en ondergang, van orde en chaos, van beesten die opstaan en beesten die vallen.
De vraag is niet wat er gaat gebeuren, maar wat we willen dat er gebeurt. De geschiedenis is niet noodlottig; het is een keuze. De Eerste Wereldoorlog was niet onvermijdelijk. De Grote Depressie was een reeks fouten. De crisis van 2008 was dom beleid. We kunnen dit voorkomen – als we willen.
Maar de geschiedenis is niet optimistisch. De sinusoïde herhaalt zich, en de vraag is of we de cyclus kunnen doorbreken. De bom tikt, en de publieke opinie kan de uitkomst bepalen. De vraag is of de democratie kan winnen van de elite, en of Duitsland de les van de geschiedenis heeft geleerd.
