De Turks-Egyptische As – Een Nieuwe Militaire Alliantie in de Middellandse Zee
In de voorgaande delen hebben we de Middencorridor beschreven als de levensader van Europa en de rol van Turkije als de poortwachter die de toegang tot die corridor controleert (Deel 6, 7, 7½). We hebben ook de strijd om de oostelijke Middellandse Zee geschetst als een schaduwoorlog tussen Turkije en Israël (Deel 7). Maar wat we niet hadden voorzien, is de snelheid en omvang waarmee Turkije een nieuwe militaire alliantie in de regio smeedt – een alliantie die de machtsverhoudingen in het Midden-Oosten en de oostelijke Middellandse Zee fundamenteel herschrijft.
In de zomer van 2026 hebben Turkije, Egypte, Saoedi-Arabië en Pakistan een reeks militaire overeenkomsten en gezamenlijke oefeningen uitgevoerd die niet langer kunnen worden weggezet als ‘routine samenwerking’. Het is een nieuwe geopolitieke realiteit die zowel Israël als de NAVO voor een voldongen feit plaatst.
Dit deel analyseert de opkomst van de Turks-Egyptische as – een alliantie die de oostelijke Middellandse Zee, de Rode Zee en de toegang tot de Middencorridor beheerst – en de gevolgen voor de bredere escalatie die we in deze reeks hebben beschreven.
1. De Militaire oefeningen: een stroomversnelling
De militaire samenwerking tussen Turkije en Egypte is in 2026 in een stroomversnelling geraakt. Wat begon als een voorzichtige toenadering na jaren van vijandschap, is uitgegroeid tot een reeks grootschalige gezamenlijke oefeningen die de militaire integratie van twee van de grootste legers in de regio laten zien.
De ‘Sea of Friendship 2025’ – het begin
In september 2025 voerden Egypte en Turkije voor het eerst in 13 jaar een gezamenlijke marine-oefening uit in de oostelijke Middellandse Zee. De oefening, ‘Sea of Friendship’, omvatte fregatten, snelle aanvalsvaartuigen, onderzeeërs en Turkse F-16-ondersteuning. Het was een signaal dat de diplomatieke dooi tussen de twee landen zich vertaalde naar militaire samenwerking.
De Joint F-16-oefening (juni 2026)
In juni 2026 volgde de volgende stap: een gezamenlijke luchtmachtoefening met F-16-gevechtsvliegtuigen – de eerste in bijna 20 jaar. De oefening vond plaats op meerdere Egyptische luchtmachtbases en omvatte geavanceerde commandovoering, gecoördineerde aanvallen en elektronische oorlogvoering.
De keuze voor F-16’s was veelzeggend: beide landen hebben Amerikaanse F-16’s als de ruggengraat van hun luchtmacht, wat de interoperabiliteit aanzienlijk vergemakkelijkt.
‘Anatolian Eagle 2026’ (juli 2026)
Onmiddellijk na de Egyptische oefening stuurde Egypte zijn F-16’s naar Turkije om deel te nemen aan de ‘Anatolian Eagle 2026’-oefening, samen met Azerbeidzjaanse en NAVO-eenheden. Dit was de eerste keer dat Egyptische gevechtsvliegtuigen actief deelnamen aan een grootschalige NAVO-gelieerde oefening op Turks grondgebied.
‘Golden Eagle 2026’ (juli 2026)
De volgende maand volgde de meest alarmerende oefening voor Israël: ‘Golden Eagle’, een gezamenlijke special forces-operatie. Egyptische parachutisten en ‘Sa’aka’-commando’s trainden samen met Turkse speciale eenheden in het bestormen van een ’terroristisch bolwerk’, het redden van gijzelaars, en geavanceerde live-fire drills.
De oefening eindigde met een traditionele ‘Friendship Jump’ waarbij deelnemers met de vlaggen van beide landen parachuteerden. De boodschap kon niet duidelijker zijn: wat ooit vijanden waren, zijn nu bondgenoten.
“This is a cold, cynical strategic alliance between two authoritarian heavyweights, and its long-term consequences could permanently destabilize the Eastern Mediterranean.”
2. De defensie-industrie: samenwerking formaliseert
Op 13 juli 2026 ondertekenden Turkije en Egypte een Letter of Intent voor defensie-industrie samenwerking. Het akkoord formaliseert een raamwerk voor gezamenlijke capaciteitsontwikkeling en versterkt de defensiebanden tussen beide landen.
De timing is veelzeggend: de defensie-industrie samenwerking volgt direct op de militaire oefeningen en bereidt de weg voor gezamenlijke productie en technologie-overdracht. Turkije, met zijn snelgroeiende defensie-industrie (KAAN-jager, drones, marineschepen), en Egypte, met zijn strategische ligging en militaire infrastructuur, vormen een complementair duo dat de regionale machtsbalans kan verschuiven.
3. Het Mekka defensieverdrag: een ‘islamitische NAVO’?
Op 7 augustus 2026 ondertekenden Turkije, Saoedi-Arabië en Pakistan het ‘Mecca Joint Defense Agreement’ in Mekka. Het verdrag bevat een collectieve verdedigingsclausule die identiek is aan Artikel 5 van het NAVO-verdrag: een gewapende aanval op een van de drie landen wordt beschouwd als een aanval op alle drie.
De Saoedische minister van Buitenlandse Zaken noemde het een “belangrijke mijlpaal” in de defensiesamenwerking. De Turkse minister van Buitenlandse Zaken, Hakan Fidan, zei dat het verdrag het “belangrijkste initiatief is om duurzame stabiliteit in de regio te brengen”.
De rol van Egypte
Fidan heeft sindsdien aangegeven dat hij Egypte verwacht toe te treden tot het verdrag. Hij noemde Egypte een “natuurlijke partner op alle dossiers” en zei: “Er zijn een paar technische kwesties. Zodra die zijn opgelost, is er geen reden waarom Egypte geen deel zou uitmaken van de alliantie”.
Egypte’s toetreding zou een transregionale veiligheidsas creëren die zich uitstrekt van de oostelijke Middellandse Zee via de Rode Zee tot de Indische Oceaan. Het zou een blok vormen met:
- Turkije: het op een na grootste leger van de NAVO
- Pakistan: een nucleaire macht
- Saoedi-Arabië: de financiële motor van de regio
- Egypte: de grootste Arabische militaire macht
De Israëlische media hebben het verdrag al omschreven als een “dodelijke alliantie” voor Tel Aviv.
De ambities van Turkije
Fidan heeft duidelijk gemaakt dat het verdrag niet beperkt moet blijven tot drie landen: “Onder het visioen van onze president moeten we ons niet beperken tot drie landen. We moeten groeien en, indien nodig, alle landen onder deze paraplu brengen.”
De implicatie is dat Turkije een nieuwe regionale veiligheidsarchitectuur aan het bouwen is – een die de NAVO kan aanvullen of vervangen, afhankelijk van hoe de geopolitieke wind waait.
4. De geopolitieke implicaties: een nieuw machtsblok
De opkomst van de Turks-Egyptische as heeft diepgaande gevolgen voor de machtsverhoudingen in de regio.
Voor Israël: een srategische nachtmerrie
De militaire samenwerking tussen Turkije en Egypte is een “strategische nachmerrie” voor Israël. De oefeningen zijn niet gericht tegen een specifiek land – officieel – maar de timing en samenstelling laten weinig aan de verbeelding over.
Israël wordt geconfronteerd met:
- Een noordelijke dreiging: Turkije’s militaire aanwezigheid in Syrië, Libanon en Cyprus
- Een zuidelijke dreiging: Egypte’s militaire samenwerking met Turkije, die de Sinaï en de Suez betreft
- Een maritieme dreiging: De oostelijke Middellandse Zee wordt een Turkse ‘mare nostrum’
Israël heeft gereageerd door zijn militaire samenwerking met Griekenland en Cyprus te verdiepen, een tegenas die de oostelijke Middellandse Zee tot een nieuw strijdtoneel maakt.
Voor de VS: een onhoudbare spagaat
De VS zit in een onmogelijke positie. Turkije is een NAVO-bondgenoot, Saoedi-Arabië is een strategische partner, Egypte ontvangt jaarlijks miljarden aan Amerikaanse militaire steun, en Israël is de belangrijkste bondgenoot in de regio.
Een conflict tussen Turkije en Israël zou de VS dwingen om te kiezen. En zoals we in Deel 5 en Deel 12 hebben betoogd: de VS zal kiezen voor Turkije, omdat Turkije de Middencorridor controleert en de Bosporus beheerst. Israël is een instrument, geen bondgenoot.
Voor de Middencorridor: een veilige doorvoer
De alliantie tussen Turkije, Egypte, Saoedi-Arabië en Pakistan creëert een veiligheidsboog die de Middencorridor beschermt. De landen hebben in Amman bijeenkomsten gehouden over de vrijheid van navigatie in de Straat van Hormuz en de Bab al-Mandeb.
Dit is een directe uitvoering van Signaal 5 uit onze analyse: het veiligstellen van de energieroutes. De Turks-Egyptische as is het instrument waarmee de Middencorridor wordt beschermd tegen verstoringen.
5. De rol van de VS: toekijken of handelen?
De VS heeft op de ontwikkelingen gereageerd met diplomatieke clichés over het uitwisselen van trainingsexpertise. Maar achter de schermen is de spanning voelbaar.
De Amerikaanse minister van Defensie, Pete Hegseth, heeft Polen een “modelbondgenoot” genoemd voor zijn hoge defensie-uitgaven – een impliciete kritiek op Turkije, dat zijn NAVO-verplichtingen niet nakomt. Tegelijkertijd kan de VS het zich niet veroorloven om Turkije te verliezen.
De VS zal geen kant kiezen – totdat het moet. En het moment dat het moet, is het moment waarop de NAVO uiteenvalt (Signaal 3). Zolang de NAVO bestaat, moet de VS balanceren. Zodra de NAVO uiteenvalt, is de VS vrij om te doen wat het wil – en wat het wil is niets doen in het Midden-Oosten, zodat het zich kan concentreren op China.
6. Conclusie: een nieuwe realiteit in de Middellandse Zee
De Turks-Egyptische as is geen voorbijgaande samenwerking; het is een nieuwe geopolitieke realiteit.
De militaire oefeningen, de defensie-industrie samenwerking, en het Mekka Defensieverdrag vormen samen een nieuw machtsblok dat de oostelijke Middellandse Zee, de Rode Zee en de toegang tot de Middencorridor beheerst.
| Speler | Rol | Belang voor de as |
| Turkije | Militaire leider | Grootste NAVO-leger, controle over Bosporus, snelgroeiende defensie-industrie |
| Egypte | Regionale poortwachter | Controle over Suez, grootste Arabische leger, strategische ligging |
| Saoedi-Arabië | Financiële motor | Olie-rijkdom, invloed in de Golf, alternatieve handelsroute via Syrië |
| Pakistan | Nucleaire afschrikking | Kernwapens, toegang tot de Indische Oceaan |
De gevolgen voor dez analyse zijn diepgaand:
| Deel van de analyse | Wat de Turks-Egyptische as betekent |
| Deel 6 (energiecorridor) | De Middencorridor is nu militair beschermd door een alliantie die Turkije controleert. Signaal 5 (energieroutes veiligstellen) is in uitvoering. |
| Deel 7 (Turkije vs. Israël) | De schaduwoorlog tussen Turkije en Israël is geëscaleerd naar een openlijke militaire alliantie tegen Israël. |
| Deel 5 (VS-strategie) | De VS staat voor een onmogelijke keuze: Turkije of Israël. De kans dat de VS Israël laat vallen neemt toe. |
| Signaal 3 (NAVO-ineenstorting) | Turkije bouwt een eigen veiligheidsarchitectuur buiten de NAVO. De NAVO wordt overbodig in het Midden-Oosten. |
De vraag is niet of deze as blijft bestaan, maar hoe ver Turkije zal gaan. De volgende stap is Egypte’s toetreding tot het Mekka Defensieverdrag. Daarna kan de as zich uitbreiden naar andere landen in de regio.
En dat is precies wat de VS niet kan voorkomen – omdat het daarvoor een keuze zou moeten maken die zijn positie in de regio zou vernietigen.
